Ομαλές μεταβιβάσεις και πρόωρη συνταξιοδότηση θα φέρουν ανανέωση στον πρωτογενή τομέα • Έλληνας Αγρότης
Τη διαδοχή γενεών στον πρωτογενή τομέα μέσω της προσέλκυσης νέων παραγωγών σχεδιάζει η ΕΕ, με την Ελλάδα να έχει μέχρι στιγμής σοβαρά εμπόδια στην ηλικιακή ανανέωση των κατόχων αγροτικών καλλιεργειών και κτηνοτροφικών μονάδων.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που διαθέτει η Κομισιόν για όλες τις χώρες της Ε.Ε., οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις, καθώς και οι εκτροφές ανήκουν βασικά σε ανθρώπους που είναι άνω των 55 ετών, ενώ οι κάτοχοι εκμεταλλεύσεων που είναι κάτω των 40 ετών καταγράφονται σε ποσοστό μόλις 10%, με τη χώρα μας να βιώνει ακόμα πιο έντονα το πρόβλημα αυτό.
Η ευρωπαϊκή στρατηγική για την αντιμετώπιση του συγκεκριμένου ζητήματος εστιάζει στην απλούστευση των διαδικασιών για τη μεταβίβαση δικαιωμάτων, αλλά και στην αύξηση των συντάξεων με στόχο να υπάρξουν πρόωρες συνταξιοδοτήσεις και ταυτόχρονη διαδοχή γενεών με ηλικιακή ανανέωση στις αγροτικές εκμεταλλεύσεις.
Ελλάδα: Μια χώρα γεμάτη… αντικίνητρα!
Αυτά μπορούν να εφαρμοστούν στην Ελλάδα; Με το κόστος παραγωγής στα ύψη, αλλά και τους κανονισμούς να αλλάζουν άρδην σε τακτά χρονικά διαστήματα οι νέοι αποτρέπονται από την ενασχόλησή τους με αγροτικές εκμεταλλεύσεις. Επιπρόσθετα, η σύνταξη σήμερα ανέρχεται στα 418,94€ για τους αγρότες και τις αγρότισσες, καθιστώντας αντικίνητρο για νέους, αφού για να μεγαλώσουν το μελλοντικό εισόδημά τους θα πρέπει να στραφούν σε ιδιωτικά ασφαλιστικά προγράμματα αυξάνοντας έτσι τα έξοδά τους. Παράλληλα, όπως περιγράφουν πολλοί αγρότες έχει αυξηθεί πολύ ο αριθμός των στρεμμάτων, αλλά και των παραγωγικών ζώων που πρέπει να κατέχει κάποιος προκειμένου να βγάλει το ελάχιστο εισόδημα, με αποτέλεσμα όχι μόνο να μην εισέρχονται νέοι στον πρωτογενή τομέα, αλλά να υπάρχει και εγκατάλειψη αυτής της δραστηριότητας. Χαρακτηριστικό είναι ότι το 2021 δήλωση ΟΣΔΕ υπέβαλαν πάνω από 672.000 πολίτες, ενώ το 2025 κάτι παραπάνω από 651.000. Αν εξαιρέσουμε τα λαμόγια που ανέρχονται σε μερικές χιλιάδες, περίπου 45.000 άνθρωποι εγκατέλειψαν την αγροτική δραστηριότητα μέσα σε 4 καλλιεργητικές περιόδους. Ακόμα, η εμφανής τάση επιδότησης θερμοκηπίων, αλλά και κλειστών κτηνοτροφικών μονάδων αποτελούν πολυέξοδες και αβέβαιες επενδύσεις για τους αγρότες, ενώ ταυτόχρονα μεγάλο εμπόδιο αποτελεί η αναξιοπιστία προγραμμάτων όπως τα αγροπεριβαλλοντικά που ωθούν τους παραγωγούς σε έξοδα χωρίς αντίκρισμα.
Πως απαντά η Ε.Ε. στα προβλήματα
Για τη λύση των παραπάνω προβλημάτων η Ε.Ε. τις προηγούμενες ημέρες εξέδωσε θέσεις και αρθρογραφία για τη μείωση γραφειοκρατίας, την απλούστευση κανόνων στις μεταβιβάσεις δικαιωμάτων, αλλά και την άνοδο των πρόωρων συνταξιοδοτήσεων.
Αναλυτικά οι θέσεις της DG Agri:
Όταν η διαδοχή καθυστερεί, οι γεωργικές εκμεταλλεύσεις κινδυνεύουν με κατακερματισμό, απώλεια ανταγωνιστικότητας και εξασθένηση της συσσωρευμένης εμπειρίας. Οι καθυστερημένες ή αβέβαιες μεταβιβάσεις μπορούν επίσης να αποθαρρύνουν τους νέους από το να επενδύσουν στη γεωργία ή να αναλάβουν την οικογενειακή επιχείρηση.
Ο έγκαιρος σχεδιασμός και η δομημένη υποστήριξη βοηθούν στην πρόληψη αυτών των απωλειών. Επιτρέπουν στους μεγαλύτερους σε ηλικία αγρότες να κάνουν ένα βήμα πίσω με ασφάλεια, ενώ οι νεοφερμένοι κερδίζουν χρόνο για να μάθουν, να καινοτομήσουν και να επενδύσουν. Η διαδοχή, επομένως, δεν είναι μόνο οικογενειακό ζήτημα – είναι ζήτημα συνέχειας για τα συστήματα τροφίμων και την αγροτική κληρονομιά της Ευρώπης .
Νέες λύσεις που διαμορφώνονται σε όλη την Ευρώπη
Η Αξιολόγηση των Στρατηγικών Ανανέωσης Γενεών σε όλα τα Κράτη Μέλη (2025) του Δικτύου ΚΓΠ της ΕΕ έχει χαρτογραφήσει εθνικές και περιφερειακές προσεγγίσεις που ήδη διευκολύνουν ομαλότερες και νωρίτερες μεταβάσεις μεταξύ γενεών. Οι επιτυχημένες προσεγγίσεις περιλαμβάνουν:
- Σχέδια μεταβίβασης και διαδοχής γεωργικών εκμεταλλεύσεων που ενθαρρύνουν τον έγκαιρο σχεδιασμό, απλοποιούν τις διοικητικές διαδικασίες και διασφαλίζουν ότι και οι δύο γενιές επωφελούνται από ασφαλείς ρυθμίσεις.
- Υπηρεσίες συμβουλευτικής και διαμεσολάβησης που βοηθούν τις οικογένειες να πλοηγηθούν στις νομικές, οικονομικές και συναισθηματικές πτυχές της μεταβίβασης της ιδιοκτησίας, ενισχύοντας την εμπιστοσύνη και τη σαφήνεια.
- Κίνητρα για πρόωρη συνταξιοδότηση και μερικές παραδόσεις καθηκόντων , που επιτρέπουν στους ηλικιωμένους αγρότες να παραμείνουν ενεργοί ως μέντορες, δημιουργώντας παράλληλα χώρο για τους διαδόχους.
- Πρωτοβουλίες ευαισθητοποίησης και εύρεσης συντρόφου που συνδέουν τους συνταξιοδοτούμενους αγρότες με τους νεοεισερχόμενους, διατηρώντας την παραγωγική γεωργική γη και διασφαλίζοντας τη μετάδοση τεχνογνωσίας.
Αυτά τα παραδείγματα δείχνουν ότι η διαδοχή μπορεί να μετατραπεί από μια στιγμή αβεβαιότητας σε μια δομημένη ευκαιρία για ανάπτυξη και ανανέωση.
Μια ευρωπαϊκή στρατηγική για διαρκή αλλαγή
Η Στρατηγική της ΕΕ για την Ανανέωση των Γενεών στη Γεωργία βασίζεται σε αναλυτικό έργο και στοιχεία που έχουν συλλεχθεί από το Δίκτυο ΚΓΠ της ΕΕ σε όλα τα κράτη μέλη για τον εκσυγχρονισμό και την εναρμόνιση των διαδικασιών διαδοχής σε όλη την Ευρώπη. Η Στρατηγική προωθεί έναν συνδυασμό νομικών, δημοσιονομικών και συμβουλευτικών μέτρων που έχουν σχεδιαστεί για να υποστηρίζουν έγκαιρες, διαφανείς και δίκαιες μεταβιβάσεις γεωργικών εκμεταλλεύσεων:
- Ενθάρρυνση της πρόωρης διαδοχής μέσω εθνικών μεταρρυθμίσεων , με την υποστήριξη καθοδήγησης και παρακολούθησης στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου.
- Εισαγωγή κινήτρων για μερική ή πλήρη πρόωρη συνταξιοδότηση , παρέχοντας ασφάλεια στους εξερχόμενους αγρότες και ομαλότερη είσοδο για τους νεοεισερχόμενους.
- Ανάπτυξη συμβουλευτικών και διαμεσολαβητικών υπηρεσιών για την υποστήριξη των οικογενειών στον σχεδιασμό της διαδοχής, τη διαχείριση των συγκρούσεων και τη διασφάλιση βιώσιμων μεταβάσεων.
- Απλούστευση των κανόνων κληρονομιάς και φορολογίας για την άρση των εμποδίων και την προώθηση της δικαιοσύνης μεταξύ των γενεών.
- Προώθηση πλατφορμών ευαισθητοποίησης και εύρεσης συντρόφου που συνδέουν τους συνταξιοδοτούμενους αγρότες με τους διαδόχους τους, συμπεριλαμβανομένων εκείνων εκτός του οικογενειακού κύκλου.
- Ενσωμάτωση μέτρων διαδοχής στο ευρύτερο πλαίσιο της ΚΓΠ μετά το 2027 , διασφαλίζοντας τη συνοχή με τις πολιτικές για τη γη, τη χρηματοδότηση και την κατάρτιση.
Συνδυάζοντας αυτές τις δράσεις, η ΕΕ στοχεύει να καταστήσει τη διαδοχή μια φυσική και υποστηριζόμενη διαδικασία, διασφαλίζοντας τη συνέχεια στην παραγωγή τροφίμων, διατηρώντας την αγροτική τεχνογνωσία και δίνοντας σε κάθε γενιά την αυτοπεποίθηση να χτίσει το επόμενο κεφάλαιο της ευρωπαϊκής γεωργίας.
Οι απόψεις που εκφράζονται στα σχόλια των άρθρων δεν απηχούν κατ’ ανάγκη τις απόψεις της ιστοσελίδας μας, το οποίο ως εκ τούτου δεν φέρει καμία ευθύνη. Για τα άρθρα που αναδημοσιεύονται εδώ με πηγή, ουδεμία ευθύνη εκ του νόμου φέρουμε καθώς απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των συντακτών τους και δεν δεσμεύουν καθ’ οιονδήποτε τρόπο την ιστοσελίδα.
