Οδηγός για τη διαχείριση ελαιώνων μετά από πλημμύρες
Η Ισπανία πρόσφατα βίωσε μια τραγική καταστροφή όταν έντονες βροχοπτώσεις και πλημμύρες έπληξαν την χώρα, προκαλώντας σοβαρές ζημιές στις καλλιέργειες και ιδίως στους εκτεταμένους ελαιώνες της Ανδαλουσίας. Αύξηση της έντασης τέτοιον ακραίων καιρικών φαινομένων έχουμε δει και στην χώρα μας τα τελευταία χρόνια. Το γεγονός αυτό καθιστά απαραίτητη την προετοιμασία των ελαιοκαλλιεργητών για ενδεχόμενα πλημμυρικά φαινόμενα όπως αυτά της Ισπανίας.
Η Ινστιτούτο Ερευνών και Αγροτικής Εκπαίδευσης της Ανδαλουσίας (IFAPA) έχει δημοσιεύσει έναν πολύτιμο οδηγό, ο οποίος παρέχει συγκεκριμένες οδηγίες για τη διαχείριση των ελαιώνων και άλλων δενδρωδών καλλιεργειών σε περιόδους έντονων βροχοπτώσεων και πλημμυρών. Εδώ συγκεντρώνονται οι πιο χρήσιμες συμβουλές για τον Έλληνα ελαιοκαλλιεργητή ώστε να είναι έτοιμος να αντιμετωπίσει τέτοιες φυσικές καταστροφές.
1. Αντιμετώπιση της διάβρωσης του εδάφους
Η έντονη διάβρωση εδάφους οδήγησε στην δημιουργία ρήγματος
Η διάβρωση του εδάφους είναι μία από τις μεγαλύτερες απειλές για τους ελαιώνες μετά από πλημμυρικά φαινόμενα. Η καταιγίδα δεν προκαλεί μόνο την απώλεια του εδάφους στις πλαγιές οδηγώντας το χαμηλότερα, αλλά μπορεί επίσης να φέρει μεγάλες ποσότητες νερού στις χαμηλότερες περιοχές δημιουργώντας καθιζήσεις.
Το πρώτο βήμα είναι προληπτικό και αφορά τον σωστός σχεδιασμό των φυτεύσεων, ιδίως σε πλαγιές ή επικλινείς περιοχές. Σε περιοχές με έντονες κλίσεις, προτείνεται η κατασκευή θεμελίων (αναβαθμίδων) σε επίπεδα, για την αποφυγή της διάβρωσης και την προστασία του εδάφους από τη δυναμική ροή του νερού. Στις μέσες κλίσεις, η χρήση καμπύλων διαδρομών (ή καμπυλών επιπέδου) διασφαλίζει ότι το νερό απορροφάται ομοιόμορφα, αποφεύγοντας τις υπερβολικές συγκεντρώσεις. Αυτή η τεχνική, που βασίζεται στη διάταξη των φυτειών κατά μήκος των φυσικών καμπυλών του εδάφους, μειώνει τη διάβρωση και ενισχύει την απορρόφηση του νερού, επιτρέποντας έτσι καλύτερη υγρασία στο έδαφος και προστασία από τις πλημμύρες.
Επιπλέον, όταν οι καταιγίδες προκαλούν διαβρωτικά φαινόμενα, τα ενσωμάτωση των κλαδεμάτων ή η φυτοκάλυψη μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την συγκράτηση του εδαφους. Επίσης η χρήση φυτών ανάμεσα στα ελαιόδεντρα με ισχυρές ρίζες (π.χ. κάποια είδη θάμνων) βοηθά επίσης στη διατήρηση της σταθερότητας, καθώς οι ρίζες τους συγκρατούν το έδαφος.
Ελαιώνας με φυτική κάλυψη
Ένας πιο αποτελεσματικός τρόπος αντιμετώπισης της διάβρωσης περιλαμβάνει την διαμόρφωση δικτύων αποστράγγισης, που εξασφαλίζουν την ομαλή εκροή νερού και μειώνουν την πιθανότητα καθιζήσεων. Τα δίκτυα αυτά διασφαλίζουν ότι το νερό δεν παραμένει στάσιμο στο έδαφος, αποφεύγοντας τη διάβρωση και προστατεύοντας έτσι την καλλιέργεια.
Τέλος, βασική τεχνική αποκατάστασης είναι η πλήρωση των ρηγμάτων με τη χρήση καλλιεργητή. Η αναμόχλευση εξομαλύνει την επιφάνεια και αποκαθιστά την υγεία του εδάφους, βοηθώντας στην ανάκτηση της σταθερότητάς του μετά τις πλημμύρες.
Πλήρωση ρηχών αυλακιών με καλλιεργητή
Η παρατεταμένη βροχόπτωση μπορεί να προκαλέσει κορεσμό του εδάφους με νερό, με όλουε τους πόρους του πληρωμένους σε νερό η απουσία αέρα δεν αργεί να οδηγήσει τις ρίζες των δέντρων σε ασφυξία. Η δυσμενής αυτή συνθήκη έχει άμεσες επιπτώσεις στην παραγωγή, στην ανάπτυξη του δέντρου, ενώ πολλές φορές οδηγέι και στον θάνατο του. Οι περιοχές που κινδυνεύουν περισσότερο από αυτή την κατάσταση είναι οι περιοχές χαμηλού υψομέτρου και οι περιοχές με βαρύ αργιλώδες έδαφος καθως έχουν πολύ αργούς ρυθμούς αποστράγγισης.
Νεκρωμένα δέντρα εξαιτίας ασφυξίας ριζών
Αρχικά, η προληπτική αποστράγγιση των ελαιώνων με κατασκευή ζωνών αποστράγγισης ή επαρκούς και καλά συντηρημένου σταγγιστικού δικτύου βοηθά στην απομάκρυνση του περίσσιου νερού και στην αερισμό των ριζών. Μια επιπλέον λύση για περιοχές που είναι ιδιαίτερα επιρρεπείς στην ασφυξία ριζών είναι η υποστήριξη με ανυψωμένα στρώματα ή λόφους (γνωστοί και ως καλλιεργητικοί λόφοι ή caballones στα ισπανικά). Η δημιουργία αυτών των ανυψωμένων περιοχών γύρω από τα δέντρα, επιτρέπει τη βελτίωση της διείσδυσης του αέρα στην περιοχή των ριζών, μειώνοντας την πιθανότητα ασφυξίας. Η αποστράγγιση του νερού είναι πολύ πιο αποτελεσματική σε ανυψωμένα εδάφη, καθώς το νερό έχει την τάση να κυλά προς τα κάτω και να μην παραμένει συγκεντρωμένο γύρω από τις ρίζες, επιτρέποντας τον καλύτερο αερισμό και την υγιή ανάπτυξη των φυτών. Μην ξεχνάτε ότι οι νεαροί ελαιώνες είναι πιο ευάλωτοι στην ασφυξία, ενώ οι ποικιλίες με ισχυρότερο ριζικό σύστημα παρουσιάζουν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα σε τέτοιες συνθήκες.
Απομάκρυνση νερού από πλημμυρισμένο ελαιώνα με άντληση
Φύτευση σε υπερυψωμένο έδαφος
Η υπερβολική υγρασία δημιουργεί το ιδανικό περιβάλλον για την ανάπτυξη μυκητιακών παθήσεων, όπως οι φυτοφθόρες (Phytophthora spp.) και άλλες σήψεις ριζών (π.χ. Pythium spp). Οι μυκητιακές προσβολές αυξάνονται δραματικά μετά από έντονες βροχοπτώσεις και πλημμύρες, καθώς οι μύκητες αναπτύσσονται σε συνθήκες υψηλής υγρασίας και έλλειψης αερισμού στο έδαφος.
Η προστασία από αυτές τις παθήσεις απαιτεί συνδυασμό προληπτικών και θεραπευτικών μέτρων:
- Προληπτικοί ψεκασμοί: Πριν από την εμφάνιση πλημμυρών, συνιστάται η εφαρμογή μυκητοκτόνων. Οι προληπτικοί ψεκασμοί μπορούν να περιορίσουν τη διάδοση των μυκήτων και να προστατεύσουν τα δέντρα πριν από την αύξηση της υγρασίας στο έδαφος. Φυσικά η χρήση μυκητοκτόνων δεν πρέπει ποτέ να γίνεται άκριτα και χωρίς τη σουμβουλή ειδικού.
- Χρήση drones για αεροψεκασμούς: Όταν οι πλημμύρες καθιστούν αδύνατη την άμεση είσοδο στην καλλιέργεια με παραδοσιακά μηχανήματα, η χρήση drones για αεροψεκασμούς αποτελεί μια καινοτόμο και αποδοτική λύση. Τα drones μπορούν να εφαρμόσουν τα μυκητοκτόνα γρήγορα και αποτελεσματικά, ακόμη και όταν το έδαφος είναι αδύνατο να προσπελαστεί από τα συνηθισμένα ψεκαστικά μηχανήματα.
Η υπερβολική βροχόπτωση μπορεί να προκαλέσει εκπλύσηθρεπτικών ουσιών από το έδαφος, γεγονός που μειώνει τη γονιμότητά και επηρεάζει την υγεία των δέντρων. Τα θρεπτικά συστατικά, όπως το άζωτο, το κάλιο και ο φωσφόρος, μεταφέρονται βαθιά στο έδαφος ή απομακρύνονται με τη ροή του νερού, αφήνοντας τα δέντρα εκτεθειμένα σε τροφοπενίες. Επομένως, είναι σημαντικό να ακολουθήσουμε μια στρατηγική λιπανσης που να αντισταθμίζει αυτές τις απώλειες, πάντοτε με φειδώ και τη συμβουλή ειδικού. Προτείνεται η διαφυλλική λίπανση, η οποία παρέχει τα θρεπτικά συστατικά άμεσα στα φυτά μέσω των φύλλων. Η τεχνική αυτή είναι πιο γρήγορη και αποδοτική σε τέτοιες συνθήκες, καθώς τα θρεπτικά συστατικά εισέρχονται άμεσα στην κυκλοφορία των δέντρων, χωρίς να χρειάζεται η διαδικασία απορρόφησης από το έδαφος. Η εφαρμογή οργανικών λιπασμάτων μετά από πλημμύρες, εφόσον το έδαφος στραγγίξει, μπορεί να προσφέρει ταχύτερη αποκατάσταση της θρεπτικής ισορροπίας του εδάφους. Τα οργανικά λιπάσματα βοηθούν στην ενίσχυση της δομής του εδάφους, αυξάνουν την οργανική ύλη και βελτιώνουν την ικανότητα του εδάφους να συγκρατεί θρεπτικά συστατικά.
Οι ισχυροί άνεμοι, οι οποίοι συχνά συνοδεύουν τις καταιγίδες και τις πλημμύρες, μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές ζημιές στους ελαιώνες. Τα δέντρα μπορεί να ανατραπούν, τα κλαδιά τους να σπάσουν ή ακόμα και να δημιουργηθούν ρωγμές στο ξύλο, κάτι που μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την ανάπτυξή και τη μελλοντική τους παραγωγή. Ειδικά οι νεαροί ελαιώνες με πιο αδύναμα ριζικά συστήματα είναι πιο ευάλωτοι στις ζημιές από τους ανέμους.
Για να προστατευτούν τα δέντρα και να μειωθούν οι ζημιές, είναι απαραίτητο να ληφθούν τα κατάλληλα προληπτικά μέτρα. Αρχικά, τα νεαρά δέντρα πρέπει να υποστηρίζονται με γερά στηρίγματα ή πάσσαλους για να διασφαλιστεί η σωστή τους ανάπτυξη και να αποτραπεί η ανατροπή τους από ισχυρούς ανέμους. Οι υποστηρίξεις πρέπει να είναι ανθεκτικές και να τοποθετούνται σωστά, έτσι ώστε να μην προκαλούν τραυματισμούς στο δέντρο καθώς μεγαλώνει.
Διόρθωση της κλίσης ενός δέντρου έπειτα από σφοδρό άνεμο(αριστερά: Πριν & δεξιά: Μετά)
Το κλάδεμα της ποδιάς των δέντρων, δηλαδή η διαδικασία κλαδέματος των κάτω κλαδιών για την ενίσχυση της στήριξης και του σχήματος του δέντρου, είναι επίσης σημαντικό για την ανθεκτικότητα τους απέναντι στους ανέμους. Μια σωστή ποδιά μειώνει τον όγκο του φυλλώματος και την επιφάνεια του δέντρου που μπορεί να εκτεθεί στους ανέμους, ενισχύοντας τη σταθερότητά του.
Σε περίπτωση που το δέντρο υποστεί ζημιά λόγω ανέμου, όπως κλίση ή ανατροπή, η επαναφορά του στη σωστή θέση πρέπει να γίνει το συντομότερο δυνατόν. Η παρέμβαση πρέπει να γίνει πριν το έδαφος στραγγίξει και σφίξει ώστε να μην προκληθεί περαιτέρω καταπόνηση του ριζικού συστήματος. Για δέντρα που έχουν ανατραπεί ή έχει εκτεθεί σε μεγάλο ποσοστό το ριζικό τους σύστημα, η επαναφύτευση είναι η καλύτερη επιλογή. Για τοποθέτηση των δέντρων στην αρχική τους θέση, πρέπει να γίνει ανασκαφή της περιοχής γύρω από το δέντρο, και η νέα φύτευση να συνοδευτεί από κλάδεμα της κορυφής ώστε να επανέλθει η ισορροπία μεταξύ ρίζας και φυλλώματος.
Συμπερασματικά, οι καταστροφικές πλημμύρες που έπληξαν τους ειλαιώνες της Ισπανίας αποτελούν μία ανησυχητική υπενθύμιση για το τι μπορεί να συμβεί και στην Ελλάδα, η οποία ήδη έχει βιώσει ακραίαν καιρικά φαινόμενα, όπως η κακοκαιρία Daniel τον Σεπτέμβριο του 2023. Οι ελαιοκαλλιεργητές στη χώρα μας ίσως είναι σοφό να προετοιμαστούν και να εφαρμόσουν τις κατάλληλες στρατηγικές για την προστασία των καλλιεργειών τους από φυσικές καταστροφές. Η πρόληψη μέσω της σωστής τοποθέτησης των φυτεύσεων, της εγκατάστασης αποστραγγιστικών συστημάτων και της ενίσχυσης των δέντρων είναι απαραίτητη για να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα των ελαιώνων οι οποίοι ήδη βιώνουν πολλαπλές πιέσεις, όχι μόνο κλιματικές.
Οι απόψεις που εκφράζονται στα σχόλια των άρθρων δεν απηχούν κατ’ ανάγκη τις απόψεις της ιστοσελίδας μας, το οποίο ως εκ τούτου δεν φέρει καμία ευθύνη. Για τα άρθρα που αναδημοσιεύονται εδώ με πηγή, ουδεμία ευθύνη εκ του νόμου φέρουμε καθώς απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των συντακτών τους και δεν δεσμεύουν καθ’ οιονδήποτε τρόπο την ιστοσελίδα.
