Το νέο monitor μπορεί να καταγράψει την πραγματικότητα; • Έλληνας Αγρότης

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ «ΕΛΛΗΝΑΣ ΑΓΡΟΤΗΣ»

Το ερώτημα  δεν είναι μόνο αν οι εφαρμογές που μπορούν να υποστηρίξουν θα λειτουργήσουν σωστά, αλλά και πως τα εργαλεία αυτά θα γίνουν προσβάσιμα στους αγρότες.

Η ερευνητική μονάδα GIS του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών έχει σημαντική συμβολή στο σχεδιασμό των πληροφοριακών συστημάτων που θα αξιοποιήσουν τα δεδομένα των ελληνικών μικροδορυφόρων, εκ των οποίων 5 από το σύνολο των 24, τέθηκαν σε τροχιά πριν το τέλος του 2025.

Μεταξύ των υπηρεσιών που είναι δυνατό να παρέχονται στους αγρότες, είναι η ακριβής χαρτογράφηση των τύπων καλλιεργειών, η εκτίμηση της υγρασίας του εδάφους και η παρακολούθηση ανάπτυξης των καλλιεργειών.

ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΜΟΥΡΑΤΙΔΗ
[email protected]

Σύμφωνα με το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, το οποίο έχει στην ευθύνη του τη διαχείριση του έργου, Η αξιοποίηση των μικροδορυφόρων στον πρωτογενή τομέα εντάσσεται στον Άξονα 3 του «Εθνικού Προγράμματος Μικροδορυφόρων», ο οποίος αφορά την ανάπτυξη ολοκληρωμένων γεωχωρικών υπηρεσιών για την κάλυψη εθνικών αναγκών του δημόσιου τομέα. Ειδικά για τη γεωργία, προβλέπεται η ανάπτυξη εξειδικευμένων υπηρεσιών παρακολούθησης, οι οποίες βασίζονται στη συνδυαστική χρήση θερμικών, οπτικών και δεδομένων ραντάρ (SAR) από μικροδορυφόρους, καθώς και σε δεδομένα από ευρωπαϊκές και διεθνείς δορυφορικές αποστολές.

Στο πλαίσιο του ίδιου Άξονα, αναπτύσσεται κυβερνητικό Space Hub, για την επεξεργασία και διάθεση δορυφορικών δεδομένων, όπως και μια σειρά από εξειδικευμένες υπηρεσίες και προϊόντα σε πέντε διαφορετικούς τομείς: της γεωργίας, των δασών, των υδάτων, της γης και της ασφάλειας. Στο πλαίσιο αυτό, θα αξιοποιούνται θερμικά, οπτικά και SAR δεδομένα από τους μικροδορυφόρους για τη χάραξη αποτελεσματικότερων πολιτικών στους προαναφερόμενους τομείς, ενώ θα αξιοποιούνται προς αυτή την κατεύθυνση και δεδομένα από ευρωπαϊκές και διεθνείς δορυφορικές αποστολές.

Ειδικότερα, επικεφαλής κάθε κοινοπραξίας είναι: Η AgroApps στις υπηρεσίες παρακολούθησης της γεωργίας, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης στην παρακολούθηση των δασών, η Totalview στην παρακολούθηση των υδάτων, η Geosystems Hellas στην παρακολούθηση της γης και η Planetek Hellas στην παρακολούθηση των φυσικών καταστροφών και στις εφαρμογές ασφάλειας.

Βασικός στόχος του Υπουργείου είναι να αξιοποιήσει τα δεδομένα των δορυφόρων για την καταπολέμηση της διαφθοράς, όπως λέει εκπρόσωπος του Υπουργείου “Στόχος μας είναι να θεραπευτούν οι παθογένειες ιών που σχετίζονται με τις αγροτικές ενισχύσεις και τη διαχείριση δημόσιων πόρων. Μέσα από τη χρήση των ελληνικών δορυφόρων, υπάρχει η δυνατότητα για συστηματική και πολύ τακτική επαναεπίσκεψη στις περιοχές, με τη συλλογή πληθώρας αξιόπιστων δεδομένων, που διασφαλίζουν την ακρίβεια και τη διαφάνεια. 

Γιατί απέτυχαν οι δορυφόροι του ΟΠΕΚΕΠΕ και θα πετύχουν οι καινούργιοι;

Το 2022, ξεκίνησε πιλοτικά ένα σύστημα Monitoring, η διαχείριση του οποίου είχε ανατεθεί στον ΟΠΕΚΕΠΕ και βασικός του στόχος ήταν να αντιμετωπίσει τα περιστατικά ψευδών στοιχείων που δήλωναν οι αγρότες προκειμένου να λάβουν επιδοτήσεις. Ωστόσο, η πρώτη επίσημη λειτουργία του συστήματος, το 2024, συνδέθηκε με αποτυχία και αμφισβήτηση.

Παρότι απευθυνθήκαμε στους διαχειριστές του συστήματος, στον πρόεδρο του οργανισμού, αλλά και στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης για να βρούμε απαντήσεις στο παραπάνω ερώτημα, κανείς δεν ήταν διαθέσιμος να μας απαντήσει. Η Σταυρούλα Κουρμέντζα, η οποία φαίνεται να ήταν διευθύντρια του τομέα που είχε τη διαχείριση του Monitoring, δεν απάντησε σε τηλεφωνήματα και email μας, το ίδιο συνέβη μα την Μαρίνα Ηλιάδου, η οποία, το 2023, ήταν  Προϊσταμένη του Τμήματος Τηλεπισκόπισης & Γεωπληροφοριακών Συστημάτων, της Δ/νσης Τεχνικών Ελέγχων του ΟΠΕΚΕΠΕ.

Σύμφωνα με τον Διονύση Καλύβα, ο οποίος ανήκει στην ερευνητική μονάδα GIS του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, το 2024, το σύστημα βρίσκονταν σε πλήρη λειτουργία πανελλαδικά μετά από 2 χρόνια δοκιμών. Ωστόσο, τα αποτελέσματα της εφαρμογής του, όπως λέει ο ίδιος στη συνέντευξη του, έδειξαν ότι υπήρχαν αρκετά προβλήματα με την αξιοπιστία του, τα οποία δεν έχει διερευνηθεί που οφείλονται. Επίσης, ο ΟΠΕΚΕΠΕ, δεν έχει συντάξει καμία αναφορά, στην οποία να παρουσιάζονται τα οφέλη του έργου, τόσο κατά τη διάρκεια της πιλοτικής, όσο και της πλήρους λειτουργίας του.

Δικαιολογημένα λοιπόν οι αγρότες και οι φορείς του θα μπορούσαν να είναι επιφυλακτικοί για τα νέα συστήματα, τα οποία μπορεί τελικά να είναι “Μια από τα ίδια”. Πέρα όμως αυτού, ένα ακόμα θέμα που αναδεικνύει ο Διονύσης Καλυβάς είναι η εκπαίδευση των αγροτών και η σωστή διάχυση της πληροφορίας που θα προκύψει από τους μικροδορυφόρους. Όπως λέει ο ίδιος, “Η τεχνολογία είναι ένα εργαλείο, αν ο άνθρωπος δεν εκπαιδευτεί να το χρησιμοποιήσει και αν αυτό δεν είναι εύχρηστο, το αποτέλεσμα δεν θα είναι το επιθυμητό.”

Καινοτόμες λύσεις και γεωχωρική νοημοσύνη

Παρότι, οι δορυφορικές υπηρεσίες είναι διαθέσιμες εδώ και δεκαετίες και θα μπορούσαν να βελτιώσουν τον πρωτογενή τομέα στην Ελλάδα, έχουν αξιοποιηθεί ελάχιστα – Τι θα αλλάξει όμως σε σχέση με το παρελθόν, ώστε οι προσδοκίες να γίνουν έργα;

Παρότι, οι δορυφορικές υπηρεσίες είναι διαθέσιμες εδώ και δεκαετίες και θα μπορούσαν να βελτιώσουν τον πρωτογενή τομέα στην Ελλάδα, έχουν αξιοποιηθεί ελάχιστα. Μια νέα γενιά ελληνικών μικροδορυφόρων δημιουργεί πάλι προσδοκίες. Τι θα αλλάξει όμως σε σχέση με το παρελθόν, ώστε οι προσδοκίες να γίνουν έργα;

Γιατί μιλάμε σήμερα για υπηρεσίες δορυφόρων στον πρωτογενή τομέα σαν να είναι κάτι καινούργιο, ενώ οι υπηρεσίες αυτές είναι διαθέσιμες εδώ και δεκαετίες;

Πράγματι, οι γεωχωρικές τεχνολογίες, που αποτελούν βασικά εργαλεία για την ψηφιοποίηση του  πρωτογενούς τομέα είναι κατά σειρά εμφάνισής τους τα Γεωγραφικά Πληροφοριακά Συστήματα (Geographical Information Systems), η Τηλεπισκόπηση (δορυφόροι και drones) και το GPS (Global Position System – Παγκόσμιο Σύστημα Προσδιορισμού Θέσης

Οι δορυφόροι άρχισαν σταδιακά να γίνονται εργαλείο για τον ελληνικό πρωτογενή τομέα κυρίως τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Αυτό οφείλεται στην βελτίωση των δυνατοτήτων τους κυρίως στο τομέα της χωρικής διακριτικής ικανότητάς τους σε σχέση με την παροχή δωρεάν δεδομένων. Αν και από το 1972 έχουμε δωρεάν δορυφορικά δεδομένα (δορυφόροι Landsat), αλλά οι δορυφόροι τότε δεν μπορούσαν να διαθέσουν δεδομένα σε χαμηλό κόστος και με την ανάλυση που χρειαζόμαστε για να εφαρμοστούν σε «γεωργία ακριβείας»

Με την ώθηση του ευρωπαϊκού προγράμματος Copernicus (πρώτοι δορυφόροι Sentinel το 2014), τα δωρεάν δεδομένα από δορυφόρους υψηλής ανάλυσης (με πληροφορίες για κάθε 100 τ.μ.) άρχισαν να χρησιμοποιούνται ευρέως για πολλές  γεωργικές εφαρμογές.

Εσείς πότε αρχίσατε ως ερευνητική ομάδα να διακρίνεται ευκαιρίες καινοτόμων λύσεων με τη χρήση των παραπάνω τεχνολογιών;

Η Ερευνητική Μονάδα Γεωγραφικών Πληροφοριακών Συστημάτων (GIS) (https://gis.aua.gr ) του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών ιδρύθηκε το 1989 με αφετηρία την εγκατάσταση του πρώτου GIS στο ΓΠΑ. Στην πρώτη 20ετία της ιστορίας της δραστηριοποιήθηκε σε εδαφικά πληροφοριακά συστήματα, συστήματα πόρων γης, χωρική ανάλυση και ψηφιακή χαρτογράφηση εδαφών. Τα τελευταία είκοσι χρόνια, καθώς αυξάνονται οι δυνατότητες των γεωχωρικών τεχνολογιών, η έρευνά μας επικεντρώνεται στην Χωρικά Καθορισμένη Ψηφιακή Γεωργία, στη μελέτη και προστασία των Φυσικών Πόρων  με κεντρικό άξονα τη «Γεωχωρική Νοημοσύνη» (GeoSpatial Intelligence). Σήμερα προσφέρουμε προπτυχιακά και μεταπτυχιακά μαθήματα, συντονίζουμε μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών, ενώ η Μονάδα έχει δικά της εργαστήρια και υποδομές υψηλής τεχνολογίας.

Στη διαδρομή μας ξεχωρίζει η διάχυση της έρευνας στην πράξη, η αξιοποίηση των αποτελεσμάτων μας από δημόσιους φορείς και η συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα (εταιρείες agri-tech). Επιπλέον, έχουμε έντονη παρουσία στη διοργάνωση επιστημονικών εκδηλώσεων – συνέδρια, σεμινάρια και εργαστήρια – προσελκύοντας παραγωγούς, φορείς και στελέχη του πρωτογενούς τομέα.

Ιδιαίτερη αναφορά αξίζει στα συνέδρια Γεωγραφικών Πληροφοριακών Συστημάτων και Χωρικής Ανάλυσης στη Γεωργία και το Περιβάλλον που ξεκινήσαμε το 2015. Το 6ο Συνέδριο GIS (https://giscongress.aua.gr ) διοργανώνεται στις 19–21 Μαΐου 2026 στο ΓΠΑ και είναι αφιερωμένο στις «ψηφιακές και χωρικές τεχνολογίες στην Γεωργία 4.0».

Η πρόσφατη εμπλοκή της ομάδας μας στο εθνικό πρόγραμμα μικροδορυφόρων και η οργανωμένη διάδραση με τους αγρότες μέσα από εκπαιδευτικά σεμινάρια ενισχύουν την εφαρμογή των ερευνητικών μας αποτελεσμάτων στην καθημερινή γεωργία. Έτσι, μπορούμε να πούμε ότι η αξία της έρευνάς μας αποδίδει καρπούς κυρίως στις τρέχουσες δεκαετίες.

Σύμφωνα με μια έρευνα που κάναμε, υπάρχουν αρκετές εταιρείες που προσφέρουν εμπορικές υπηρεσίες, αξιοποιώντας τις παραπάνω τεχνολογίες. Προσφέρετε και εσείς εμπορικές υπηρεσίες;

Πράγματι, έχουν εμφανιστεί αρκετές ελληνικές και διεθνείς εταιρείες που προσφέρουν «έξυπνες» γεωργικές υπηρεσίες βασισμένες σε δορυφορικά δεδομένα (π.χ. ανάλυση υγείας καλλιεργειών, εκτιμήσεις παραγωγής, συμβουλές λίπανσης/άρδευσης). Η αξία τους είναι σημαντική, καθώς παρέχουν στους παραγωγούς έξυπνα εργαλεία λήψης αποφάσεων για άρδευση, λίπανση, φυτοπροστασία κ.ά.

Στην Ελλάδα, ελληνικές start-ups και εταιρείες λογισμικού GIS και ag-tech έχουν αναπτύξει προϊόντα με παρουσία στην εγχώρια και τη διεθνή αγορά. Στο 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Γεωργικών Συμβούλων που διεξήχθη στα πλαίσια της AgroThessaly 2025 παρουσιάστηκαν σε ειδική συνεδρία οι υπηρεσίες που παρέχουν 6 ελληνικές εταιρείες https://www.youtube.com/watch?v=EiySY3Z7a3o&t=93s   στα πλαίσια της υποστήριξης του έργου των Γεωργικών Συμβούλων.

Η Ερευνητική Μονάδα GIS του ΓΠΑ δεν λειτουργεί ως εμπορική εταιρεία. Δεν παρέχουμε απευθείας εμπορικές υπηρεσίες ή συνδρομητικά προϊόντα στους αγρότες. Αντίθετα, εστιάζουμε στην έρευνα, τη μέθοδο (software/hardware) και την εκπαίδευση (π.χ. μέσω του ΚΕΔΙΒΙΜ του ΓΠΑ, όπου τρέχουμε προγράμματα κατάρτισης αγροτών. Συχνά συνεργαζόμαστε σε έργα όπου τα ευρήματά μας ενσωματώνονται σε λύσεις του ιδιωτικού τομέα

Ποια είναι η εικόνα που έχετε για το σύστημα Σύστημα Παρακολούθησης Εκτάσεων, το οποίο μέχρι πρότινος, διαχειρίζονταν ο ΟΠΕΚΕΠΕ;

Ένα τέτοιο σύστημα που στηρίζεται στη χρήση δορυφορικών δεδομένων και επεξεργασία τους και με AI θεωρητικά δίνει τη δυνατότητα απεικόνισης της καλλιεργητικής δραστηριότητας ακόμη και στο σύνολο των γεωργικώς καλλιεργούμενων εδαφών. Τα αποτελέσματα όμως της εφαρμογής του έδειξαν αρκετά προβλήματα  σε σχέση με την ακρίβειά του. Είναι πολλοί οι πιθανοί λόγοι για το γεγονός αυτό, που μπορεί να ξεκινούν από τον ακριβή γεωχωρικό εντοπισμό του τμήματος του αγροτεμαχίου που δηλώνεται έως και την εφαρμογή μεθοδολογιών AI επεξεργασιών. Η Ερευνητική Μονάδα GIS έχει την τεχνογνωσία να συνεισφέρει σε οποιαδήποτε σχετική βοήθεια της ζητηθεί για να διερευνηθεί το ζήτημα.

*Ο Διονύσης Καλύβας είναι μέλος της ερευνητικής μονάδας GIS του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Σχετικά άρθρα:

Περισσότερο καρδιοχτύπησαν οι Τούρκοι με τον τραυματισμό του Όσμαν παρά για τη νίκη με την Πολωνία (91-77) Έντ Γκιν: Η αληθινή ιστορία του σχιζοφρενή δολοφόνου με το πριόνι και η viral σειρά του Netflix «Το Σόι Σου»: Δυναμική επιστροφή με ρεκόρ τηλεθέασης και αποθεωτικά σχόλια! Πρόβλημα με Κουρτουά στην Ρεάλ Μαδρίτης