Ροκάνισε αθόρυβα τις επιδοτήσεις έως 20% ο υψηλός πληθωρισμός, συζητιέται η ετήσια προσαρμογή των πριμ βάσει τιμών εισροών

Η μελέτη επισημαίνει ρητά ότι ο πληθωρισμός έχει διαβρώσει την πραγματική αξία των αγροτικών ενισχύσεων, οι οποίες παραμένουν σε μεγάλο βαθμό σταθερές σε ονομαστικούς όρους. Με άλλα λόγια, ακόμη κι αν το ποσό  της επιδότησης δεν αλλάζει, η αγοραστική του δύναμη μειώνεται όταν αυξάνονται το κόστος ενέργειας, λιπασμάτων, ζωοτροφών και γενικότερα οι τιμές στην οικονομία. Αυτό σημαίνει ότι η ίδια επιδότηση καλύπτει ολοένα και μικρότερο μέρος των πραγματικών αναγκών της εκμετάλλευσης. Σε ένα περιβάλλον αυξημένων οικονομικών, κλιματικών και γεωπολιτικών αβεβαιοτήτων, οι αγρότες παραμένουν εκτεθειμένοι όχι μόνο στη μεταβλητότητα των αγορών αλλά και στη σταδιακή απομείωση της στήριξης που λαμβάνουν. Για τον λόγο αυτό, η έκθεση αναφέρει την ανάγκη ύπαρξης μηχανισμών πολιτικής που να προστατεύουν τόσο το ονομαστικό όσο και το πραγματικό αγροτικό εισόδημα. Μία από τις επιλογές που τίθενται  στο τραπέζι είναι η εισαγωγή κάποιας μορφής τιμαριθμικής προσαρμογής των ενισχύσεων, συνδεδεμένης με δείκτη πληθωρισμού. Έτσι, η στήριξη δεν θα μένει «παγωμένη» σε τρέχουσες τιμές, αλλά θα διατηρεί την πραγματική της αξία, ενισχύοντας τη σταθερότητα και την ανθεκτικότητα των γεωργικών εκμεταλλεύσεων.

Αναλυτικότερα λοιπόν, τα εισοδήµατα των αγροτών, όπως και τα εισοδήµατα σε άλλους τοµείς της οικονοµίας, είναι  ευάλωτα στον γενικό πληθωρισµό -ήτοι στις τιµές των αγαθών και των υπηρεσιών στην οικονοµία. Ο πληθωρισµός στην ΕΕ για µεγάλο µέρος του τρέχοντος αιώνα ήταν αρκετά χαµηλός, µε µέσο όρο λιγότερο από 2% ετησίως κατά την περίοδο 2000 έως 2019. Ωστόσο, το επίπεδο του πληθωρισµού τα τελευταία 5 χρόνια ήταν σηµαντικό, µε µέσο όρο κοντά στο 4,5% κατά την περίοδο 2020 έως 2024.

Στο πλαίσιο του υψηλού πληθωρισµού, η σταθερή ονοµαστική αξία των πληρωµών στήριξης των αγροτών αποτελεί παράγοντα ανησυχίας, καθώς  πλέον διαβρώνεται η αγοραστική δύναµη τους. Αυτό σηµαίνει ότι για να διατηρηθεί η αγοραστική δύναµη του γεωργικού εισοδήµατος, η κερδοφορία των γεωργικών µονάδων πρέπει να αυξηθεί για να αντισταθµίσει τον αντίκτυπο του πληθωρισµού τόσο στην ονοµαστική κερδοφορία των γεωργικών εκµεταλλεύσεων (περιθώρια κέρδους των γεωργικών εκµεταλλεύσεων) όσο και στην ονοµαστική αξία των πληρωµών στήριξης.

Τα παραπάνω προκύπτουν από την έρευνα «Μέτρα στήριξης του εισοδήµατος των αγροτών σε διάφορα κράτη µέλη στο πλαίσιο του πληθωρισµού και της αύξησης του κόστους παραγωγής» που εκπονήθηκε για λογαριασµό της Επιτροπής Γεωργίας (AGRI) του Ευρωκοινοβουλίου, η οποία εξετάζει τις εξελίξεις στα γεωργικά εισοδήµατα της ΕΕ, εστιάζοντας στην αυξηµένη αστάθεια τιµών που παρατηρείται από το 2020.

Σύµφωνα µε την µελέτη, οι απότοµες αυξήσεις στο κόστος ενέργειας, λιπασµάτων και ζωοτροφών, λόγω πολλαπλών παραγόντων, έχουν οδηγήσει σε σηµαντικές διακυµάνσεις εισοδήµατος µεταξύ των κρατών µελών και των τύπων γεωργικών εκµεταλλεύσεων. 

Η έκθεση συνοψίζει τους µηχανισµούς στήριξης του γεωργικού εισοδήµατος και περιγράφει επιλογές πολιτικής για τη βελτίωση της στοχευµένης αποτελεσµατικότητας, την ενίσχυση της ανθεκτικότητας του τοµέα σε κραδασµούς και την υποστήριξη της µακροπρόθεσµης οικονοµικής βιωσιµότητας και ανταγωνιστικότητας των γεωργικών εισοδηµάτων της ΕΕ.

Η µελέτη αξιολογεί τον τρόπο µε τον οποίο οι πρόσφατες κινήσεις των τιµών παραγωγής και εισροών έχουν επηρεάσει τα γεωργικά εισοδήµατα σε όλη την ΕΕ και σε µεµονωµένα κράτη µέλη κατά την τελευταία δεκαετία και ιδιαίτερα κατά την περίοδο 2020 έως 2024.

Εξετάζεται µια σειρά πολιτικών που χρησιµοποιούνται σήµερα στην ΕΕ για την υποστήριξη των εισοδηµάτων, την αντιµετώπιση της αστάθειας του εισοδήµατος και τη συµβολή σε άλλους στόχους της ΚΑΠ, προσδιορίζοντας πού έχουν πραγµατοποιηθεί πολιτικές παρεµβάσεις και πού παραµένουν κενά. Παρέχονται δε, πληροφορίες σχετικά µε τον τρόπο πιο αποτελεσµατικής κατεύθυνσης των οικονοµικών πόρων για την υποστήριξη των γεωργικών εισοδηµάτων, δεδοµένων των υφιστάµενων δηµοσιονοµικών περιορισµών.

Τι λένε τα οικονοµικά δεδοµένα για τα γεωργικά εισοδήµατα ΕΕ;

∆υναµική τιµών και κόστους: Οι τιµές των γεωργικών εισροών αυξήθηκαν απότοµα µετά το 2021, δηµιουργώντας µια αρχική συµπίεση στα περιθώρια κέρδους των γεωργικών εκµεταλλεύσεων. Οι τιµές των προϊόντων αυξήθηκαν αργότερα σε πολλούς τοµείς, αλλά αυτές οι αυξήσεις τιµών δεν ήταν οµοιόµορφες ως προς το χρονισµό ή το µέγεθος. Το 2023 οι τιµές παραγωγής µειώθηκαν σε ορισµένους τοµείς, ενώ το κόστος των εισροών παρέµεινε υψηλό, οδηγώντας σε σηµαντική µείωση του εισοδήµατος σε ορισµένους τοµείς της γεωργίας.

Ετερογενείς επιπτώσεις µεταξύ κρατών µελών και τοµέων: Οι εξελίξεις στο εισόδηµα διέφεραν σηµαντικά ανά τοµέα, µέγεθος γεωργικής εκµετάλλευσης και κράτος µέλος. Το πραγµατικό γεωργικό εισόδηµα µειώθηκε στα περισσότερα κράτη µέλη µεταξύ 2022 και 2023, ιδίως στην Εσθονία, τη Λιθουανία, τη ∆ανία, την Ουγγαρία και την Ιρλανδία, κυρίως λόγω των εξελίξεων στις καλλιέργειες αγρού και στα συστήµατα γαλακτοκοµικών εκµεταλλεύσεων. Η αύξηση του εισοδήµατος παρέµεινε ισχυρότερη στο Βέλγιο, την Ολλανδία και την Πορτογαλία, λόγω των συστηµάτων κηπευτικών, σιτηρών και µόνιµων καλλιεργειών.

∆ιανεµητικά πρότυπα: Η ανισότητα εισοδήµατος παραµένει έντονη, ακθώς ένα µικρό µερίδιο των γεωργικών εκµεταλλεύσεων λαµβάνει ένα µεγάλο µερίδιο του συνολικού γεωργικού εισοδήµατος. Ο ρόλος της πολιτικής στήριξης στα εισοδήµατα: Ο προϋπολογισµός της ΚΑΠ, που συµπληρώνεται από εθνικά κονδύλια, συνεισφέρει ένα σηµαντικό µερίδιο του γεωργικού εισοδήµατος (περίπου το ένα τρίτο κατά µέσο όρο σε ολόκληρη την ΕΕ). Οι πληρωµές στήριξης είναι σε µεγάλο βαθµό σταθερές σε ονοµαστική αξία. Πρόσφατα, η πραγµατική αξία αυτών των πληρωµών στήριξης έχει διαβρωθεί ταχύτερα από τον υψηλότερο πληθωρισµό.

Συµπεράσµατα από την ανάλυση

Η διατήρηση βιώσιµων γεωργικών εισοδηµάτων θα απαιτήσει τη σωστή ισορροπία µεταξύ: (i) της έκθεσης στην αγοραία παραγωγή και των εξελίξεων των τιµών των εισροών, οι οποίες είναι απαραίτητες ώστε ο τοµέας να έχει προσανατολισµό στην αγορά· και (ii) στοχευµένης στήριξης εισοδήµατος που µπορεί να διασφαλίσει ότι ο τοµέας θα παραµείνει βιώσιµος. Βασικά συµπεράσµατα είναι:

• Τα γεωργικά εισοδήµατα είναι πλέον πιο ασταθή και παραµένουν ευαίσθητα σε ξαφνικούς κραδασµούς εισροών και εκροών.
• Οι διαρθρωτικοί παράγοντες (µέγεθος γεωργικής εκµετάλλευσης, εξειδίκευση, τοποθεσία) αποτελούν σηµαντικούς παράγοντες των διαφορών εισοδήµατος που παρατηρούνται στην ΕΕ.
• Οι αγρότες είναι, και θα συνεχίσουν, εκτεθειµένοι σε οικονοµικές, κλιµατικές και γεωπολιτικές αβεβαιότητες.
• Υπάρχει ανάγκη για µηχανισµούς πολιτικής που να προστατεύουν τόσο το ονοµαστικό όσο και το πραγµατικό γεωργικό εισόδηµα.
• Η στόχευση της γεωργικής στήριξης από την ΕΕ έχει βελτιωθεί, καθώς έχουν αναδυθεί µέτρα που απευθύνονται σε νέους αγρότες, µικρές εκµεταλλεύσεις και µειονεκτούσες περιοχές. Ένα σηµαντικό µερίδιο της διαθέσιµης στήριξης εξακολουθεί να προέρχεται από το βασικό καθεστώς στήριξης εισοδήµατος.
• Η εθελοντική συνδεδεµένη στήριξη και τα εργαλεία διαχείρισης κινδύνου συµβάλλουν στην στήριξη ανά τοµέα και στη σταθεροποίηση του εισοδήµατος. Η υιοθέτηση µέσων διαχείρισης κινδύνου στην ΕΕ παραµένει χαµηλή. Η εφαρµογή είναι δύσκολη, λόγω περιορισµένης διαθεσιµότητας (π.χ. ασφαλιστικά προγράµµατα), περιορισµών στη διαθεσιµότητα δεδοµένων, διοικητικών περιορισµών και περιορισµένου συµφέροντος των αγροτών.
• Οι υπάρχουσες ενισχύσεις έχουν µετριάσει ορισµένες αρνητικές επιπτώσεις στο γεωργικό εισόδηµα, αλλά είναι λιγότερο αποτελεσµατικές όταν απαιτείται ταχεία και στοχευµένη αντίδραση ή όταν η υιοθέτηση µέσων κινδύνου για τον µετριασµό των κλυδωνισµών του γεωργικού εισοδήµατος είναι χαµηλή.

Κλειδί εργαλεία κινδύνου και τιμαριθμική αναπροσαρμογή

Η στήριξη της ΚΑΠ πρέπει να εστιάζει στον ενεργό αγρότη

Η στόχευση της στήριξης της ΚΑΠ πρέπει να περιλαµβάνει εστίαση στον ορισµό ενός ενεργού αγρότη, στον τρόπο µε τον οποίο µπορούν να αναπτυχθούν κριτήρια για τον προσδιορισµό της βιωσιµότητας των γεωργικών εκµεταλλεύσεων και σε σκέψεις σχετικά µε το ανώτατο όριο της στήριξης, αναφέρει η µελέτη του Ευρωκοινοβουλίου. Στην κατεύθυνση αυτή οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής θα µπορούσαν να επιδιώξουν να βελτιώσουν τη στόχευση της στήριξης, συνεχίζοντας να αποµακρύνονται από τα µέσα στήριξης που βασίζονται στο µέγεθος της γεωργικής εκµετάλλευσης και να στρέφονται σε εκείνα που είναι καλύτερα ευθυγραµµισµένα µε τις διαγνωσµένες ανάγκες των αγροτών.

Η επέκταση της αποτελεσµατικής χρήσης εργαλείων διαχείρισης κινδύνου θα µπορούσε να ενισχύσει περαιτέρω την ανθεκτικότητα των αγροτών, µέσω επιδοτήσεων, απλούστερων διοικητικών διαδικασιών και καλύτερης εκπαίδευσης και συµβουλευτικής.

Επίσης, κάποια µορφή τιµαριθµικής αναπροσαρµογής της στήριξης θα µπορούσε να εξεταστεί για την προστασία της πραγµατικής της αξίας.

Μια πιθανότητα θα ήταν να συνεχιστεί η διαδικασία ευθυγράµµισης των πληρωµών µε τις ανάγκες των αγροτών αντί να συνδέονται οι πληρωµές µε το µέγεθος της εκµετάλλευσης. Συνολικά, τονίζεται, απαιτείται µικτό πακέτο µέσων πολιτικής προσαρµοσµένων στους στόχους, λαµβάνοντας υπόψη πρακτικές σκέψεις ώστε να διασφαλιστεί η ανανέωση των γενεών.

Τα δυνατά και αδύνατα σηµεία της τρέχουσας πολιτικής έχουν ως εξής:

• Άµεσες πληρωµές – Βασική στήριξη εισοδήµατος Αυτές αυξάνουν τα µέσα γεωργικά εισοδήµατα και παρέχουν µεγαλύτερο βαθµό προβλεψιµότητας στα επίπεδα εισοδήµατος. Είναι απλές στη διαχείριση, αλλά συχνά δεν στοχεύουν στις πραγµατικές ανάγκες. Η σταθερή ονοµαστική τους αξία έχει διαβρωθεί από τον πληθωρισµό και δεν έχουν την ευελιξία να αντιµετωπίσουν τους κλυδωνισµούς.
• Άµεσες πληρωµές – Οικολογικά προγράµµατα: Αυτές αµείβουν τους αγρότες µε βάση το διαφυγόν εισόδηµα για την επίτευξη περιβαλλοντικών δράσεων, προσφέρουν ασθενέστερη στήριξη στο γεωργικό εισόδηµα από τη στήριξη του βασικού εισοδήµατος.
• Εθελοντική Συνδεδεµένη Ενίσχυση: Αυτή είναι χρήσιµη για τη στόχευση της στήριξης σε ευάλωτους τοµείς ή για τη διασφάλιση της στρατηγικής προσφοράς γεωργικών προϊόντων. Μπορούν να οδηγήσουν σε αντιφατικά κίνητρα όταν τα προγράµµατα δεν είναι καλά σχεδιασµένα.
• Εργαλεία διαχείρισης κινδύνου (ασφάλειες, αµοιβαία κεφάλαια, εργαλεία σταθεροποίησης εισοδήµατος): Αυτά είναι χρήσιµα για τη µείωση της έκθεσης σε κινδύνους, αλλά η αξιοποίησή τους σε όλη την ΕΕ είναι χαµηλή λόγω κόστους, διοικητικής πολυπλοκότητας, ατελούς σχεδιασµού µέσων και κακής γνώσης του τρόπου λειτουργίας τους.
• Εθνικά µέτρα κρίσης και κρατικές ενισχύσεις: Αυτά είναι αποτελεσµατικά για ταχεία ανακούφιση από την κρίση µετά από δυσµενείς κρίσεις τιµών ή παραγωγής. Μπορούν επίσης να διατεθούν σε τοµείς που λαµβάνουν ελάχιστες άλλες ενισχύσεις  (π.χ. χοίροι, πουλερικά). Ωστόσο, η εφαρµογή τους υπόκειται σε εθνικούς δηµοσιονοµικούς περιορισµούς.
• Παρεµβάσεις στην αγορά (στήριξη τιµών, επιδοτήσεις): Αυτά µπορεί να σταθεροποιήσουν τα εισοδήµατα των γεωργικών εκµεταλλεύσεων, αλλά µποροεί να είναι στρεβλωτικά (επηρεάζοντας το επίπεδο παραγωγής και το διεθνές εµπόριο) και περιορίζονται από τους εµπορικούς κανόνες.

Συνολικά, από τις 13 επιλογές, οι άµεσες πληρωµές έχουν υψηλή βαθµολογία στην αποτελεσµατικότητα της µεταφοράς, αλλά χαµηλή στη στόχευση, ενώ ο δεύτερος πυλώνας και η ασφάλιση στοχεύουν καλύτερα τα ανεπιθύµητα συµβάντα, αλλά συνεπάγονται υψηλότερο κόστος συναλλαγών και περιορισµένη απορρόφηση (συχνά ευνοώντας τις µεγαλύτερες εκµεταλλεύσεις). Τα αποθεµατικά κρίσης αντιµετωπίζουν µεγάλες απώλειες ή περιορισµούς ρευστότητας.

Σχετικά άρθρα:

Αγροτικές Ειδήσεις: Πανθεσσαλική σύσκεψη αγροτοκτηνοτρόφων την Πέμπτη στον Παλαμά Πάει κι έρχεται ο πρόεδρος του ΟΠΕΚΕΠΕ, περιμένουν οι αγρότες στα βιολογικά Αγροτικές Ειδήσεις: Παράταση έως το τέλος Οκτωβρίου 2025 για την υποβολή αιτήσεων στα έργα εγγείων βελτιώσεων Η Πειραιώς Χορηγός του Piano Days ’26 στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών