Μέση Ανατολή: Υπάρχουν ισορροπίες και κανόνες σε έναν κόσμο που αλλάζει;

Βρισκόμαστε στην πέμπτη ημέρα μιας σύγκρουσης που μεταβάλλει δραματικά τον γεωπολιτικό χάρτη της Μέσης Ανατολής. Μεταβάλλει, όμως, και την παγκόσμια ισορροπία δυνάμεων, αφού 13 χώρες σε δύο ηπείρους έχουν μέχρι στιγμής εμπλακεί άμεσα ή έμμεσα στο μωσαϊκό της κρίσης που ξέσπασε μεταξύ Ηνωμένες Πολιτείες – Ισραήλ και Ιράν.

• Του Κωστή Σμέρου*

Η εισαγωγή αυτή γίνεται για να αντιληφθούμε την κρισιμότητα των στιγμών. Η στρατιωτική κλιμάκωση ανάμεσα στους άμεσα εμπλεκόμενους δεν θυμίζει τους πολέμους ή τις αντίστοιχες στρατιωτικές επιχειρήσεις του προηγούμενου αιώνα. Δεν υπάρχουν (ακόμα) μαζικές χερσαίες επιχειρήσεις. Υπάρχουν πύραυλοι ακριβείας, drones, κυβερνοεπιθέσεις, επιλεκτικές δολοφονίες και μια παράλληλη μάχη εικόνας στα διεθνή μέσα. Πρόκειται για έναν υβριδικό, τεχνολογικό πόλεμο, όπου η στρατιωτική ισχύς συνυπάρχει με την πολιτική διαχείριση της αντίληψης.

Η πολιτική διάσταση της κρίσης επιβεβαιώνει την ουσιαστική υποχώρηση του ρόλου του διεθνούς δικαίου ως ρυθμιστικού πλαισίου της κρατικής συμπεριφοράς, συνοδευόμενη από αποδυνάμωση της νομιμοποίησης των επεμβάσεων. Στη θέση μιας κανονιστικά θεμελιωμένης διεθνούς τάξης, φαίνεται να επανέρχεται μια λογική διεθνών σχέσεων που εδράζεται πρωτίστως στη μονομέρεια, την κυνική ισχύ, την αποτροπή και τη γεωπολιτική σκοπιμότητα.

Η στρατηγική Ουάσιγκτον – Τελ Αβίβ δεν είναι συγκυριακή και ξεκίνησε μετά τη δολοφονία του Κασέμ Σολεϊμανί το 2020. Οι στόχοι είναι σαφείς: αποδυνάμωση του πυρηνικού και βαλλιστικού προγράμματος της Τεχεράνης, αποδόμηση του δικτύου των συμμαχιών της και περιορισμός της δυνατότητας ελέγχου κρίσιμων θαλάσσιων διαδρόμων.

Το ερώτημα είναι τι θα ακολουθήσει και αν είναι πιθανή μία χερσαία επέμβαση. Γιατί μπορεί η στρατιωτική υπεροχή Ηνωμένες Πολιτείες – Ισραήλ να είναι αναμφισβήτητη, όμως η πρόσφατη ιστορία έχει δείξει ότι η στρατιωτική υπεροχή δεν ταυτίζεται με πολιτική νίκη. Αντιθέτως, συχνά παράγει μακροχρόνια αστάθεια.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Το Ιράν απαντά σκληρά και το καθεστώς του δείχνει ανθεκτικότητα με ενδεχόμενο η εξωτερική πίεση να λειτουργεί συσπειρωτικά για τις δυνάμεις που το στηρίζουν. Τα αυταρχικά καθεστώτα δεν πέφτουν εύκολα υπό εξωτερική πίεση· συνήθως σκληραίνουν. Η ανάρρηση του γιου του Αλί Χαμενεΐ στη θέση του επιβεβαιώνειαυτήν την εξέλιξη με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την περιφερειακή σταθερότητα.

Ο αραβικός κόσμος παρακολουθεί με διχασμό. Τα κράτη του Κόλπου κινούνται με ρεαλισμό και επιφυλακτικότητα, μπροστά στον φόβο μιας γενικευμένης αποσταθεροποίησης. Η Μέση Ανατολή δεν φαίνεται διατεθειμένη, τουλάχιστον προς το παρόν, να μετατραπεί σε θέατρο ενός γενικευμένου, χωρικά εκτεταμένου πολέμου.

Σε αυτές τις συνθήκες, η Ευρωπαϊκή Ένωση, για ακόμη μία φορά, εμφανίζεται αμήχανη. Η αδυναμία διαμόρφωσης ενιαίας στρατηγικής αποτυπώνει τα εσωτερικά της ρήγματα. Σε αυτήν την κατάσταση ελλοχεύει ο κίνδυνος για την ενεργειακή και μεταναστευτική της ασφάλεια, αλλά και για την αδιαμφισβήτητη διατήρηση της απόλυτης πρωτοκαθεδρίας της Αμερικής στον δυτικό κόσμο.

Η Κίνα, που επηρεάζεται εμφανώς λόγω της ενεργειακής της σχέσης και εξάρτησης από το Ιράν ζητά αποκλιμάκωση για να διασφαλίζει τα συμφέροντά της και εμφανίζεται ως δυνητικός εναλλακτικός μεσολαβητής — όχι όμως με προθυμία άμεσης εμπλοκής. Δεν συγκρούεται ανοιχτά, αλλά αποκομίζει γεωπολιτικά οφέλη από τη δυτική εμπλοκή.

Και η Ελλάδα; Σε μια περίοδο που η Ανατολική Μεσόγειος αναβαθμίζεται στρατηγικά, η Ελλάδα, με δεδομένες τις συμμαχίες της, μπορεί να αναδειχθεί σε δίαυλο διπλωματικής επικοινωνίας στην περιοχή. Τα ζωτικά της συμφέροντα — η ναυτιλία που διασχίζει κρίσιμα περάσματα, η ενεργειακή ασφάλεια, ο τουρισμός, η περιφερειακή σταθερότητα — βρίσκονται σε άμεση συσχέτιση με τη γεωγραφική της θέση και τα πλέγματα συμμαχιών που έχει διαμορφώσει.. Και στο πλαίσιο αυτό η αξιολόγηση τους πρέπει να είναι συνεχής.

Και αυτό δεν αφορά μόνο την Ελλάδα, αλλά και την Ευρώπη συνολικά, υπό την προϋπόθεση της ανάκτησης μιας ενιαίας κατεύθυνσης, ειδικά σε ό,τι αφορά τον ρόλο της στις διεθνείς εξελίξεις.

Όλα αυτά αλλάζουν ώρα με την ώρα. Ο μεγάλος κοινός παρονομαστής είναι το status quo που θα προκύψει στην αυγή της επόμενης ημέρας. Κανείς, όμως, δεν γνωρίζει πότε ακριβώς θα έρθει αυτή η «επόμενη ημέρα». Εκείνο που είναι βέβαιο είναι ότι η διάρκεια και το βάθος των αλλαγών που συντελούνται μπροστά στα μάτια μας θα καθορίσουν τη νέα γεωπολιτική πραγματικότητα.

*Ο Κωστής Σμέρος είναι Διεθνολόγος – Πολιτικός Επιστήμονας (MSc)

Δείτε επίσης:

Σχετικά άρθρα:

Πάνος Ρούτσι: Φοβάται ότι θα πειράξουν τον τάφο του γιου του! – Συνεχίζει την απεργία πείνας για 15η μέρα Νοσοκομειακοί γιατροί: Απεργία στις 6-7 Νοεμβρίου Η εκτόξευση της Σίτι, η προέλαση της Άρσεναλ και η Μπενφίκα που ελπίζει Ρωσία: Ανακρίνονται δύο ύποπτοι για την απόπειρα δολοφονίας υψηλόβαθμου Ρώσου στρατιωτικού, σύμφωνα με την Kommersant –