Γ. Μπακαλάκης: Ο αγροδιατροφικός τομέας αλληλένδετος με πολιτικές και οικονομικές αλλαγές • Έλληνας Αγρότης

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ «ΕΛΛΗΝΑΣ ΑΓΡΟΤΗΣ»

Ο επικεφαλής του AgriBusiness Forum και πρόεδρος του Geo Routes Institute, Γιάννης Μπακαλάκης, μιλά στον «Έλληνα Αγρότη» για τις εξελίξεις στον πρωτογενή τομέα.

«Πέντε χρόνια μετά την περίφημη Πράσινη Συμφωνία, όλοι σχεδόν οι παραγωγικοί τομείς είναι σε κρίση, γιατί έχουν χάσει την ανταγωνιστικότητά τους, οι κοινωνίες και οι καταναλωτές υποφέρουν, ενώ βιώνουμε τα απόνερα της κλιματικής κρίσης, από τη Σκανδιναβία έως τη Μεσόγειο και από την Ιρλανδία μέχρι τη Μαύρη Θάλασσα»

ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΜΟΥΡΑΤΙΔΗ
[email protected]

Για το AgriBusiness Forum, φέτος θα είναι η 8η χρονιά και η 13η διοργάνωση αυτή που θα λάβει χώρα στις 18 & 19 Μαρτίου, στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, με διοργανωτή τον μη κερδοσκοπικό οργανισμό Geo Routes Institute. Στόχος του φετινού συνεδρίου είναι να συσχετίσει το νέο γεωπολιτικό-γεωοικονομικό περιβάλλον με τον αγροδιατροφικό τομέα, αλλά και να εμβαθύνει σε θέματα που διασυνδέουν την παραγωγή, την έρευνα και την τεχνολογία.

Περισσότεροι από 40 ομιλητές έχουν επιβεβαιώσει την παρουσία τους στο συνέδριο, μεταξύ των οποίων ο διευθυντής των κεντρικών του FAO από τη Ρώμη, οι πρέσβεις Γαλλίας, Βραζιλίας, Ισραήλ, Κύπρου, Ρουμανίας, Αζερμπαϊτζάν, Καζακστάν, πανεπιστημιακοί από Γαλλία και Ισραήλ, και φυσικά από την Ελλάδα, όπως και κορυφαία στελέχη επιχειρήσεων από την Ελλάδα και το εξωτερικό.

Εκτός του βασικού κορμού του συνεδρίου, από φέτος το AgriBusiness Forum ξεκινά κλειστές, στοχευμένες επιχειρηματικές συναντήσεις (B2B roundtables), όπου σημαντικές επιχειρήσεις εξερευνούν πιθανές συνεργασίες με καινοτόμους παραγωγούς και ΜμΕ επιχειρήσεις της αγροδιατροφικής αλυσίδας. Για τη συμμετοχή στα Β2Β, όπως και στο συνέδριο χρειάζεται εγγραφή.

Μεταξύ των εταίρων του AgriBusiness Forum 2026 είναι το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, το Δίκτυο Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Δημοσίου Δικαίου, και βασικοί υποστηρικτές ο όμιλος Dekagro, η Smart Agro Hub, η αμερικανική Oath Biome κ.ά.

Για το φετινό θέμα του συνεδρίου, «Ο αγροδιατροφικός τομέας στο νέο γεωπολιτικό περιβάλλον», συζητάμε με τον Γιάννη Μπαλακάκη, επικεφαλής του AgriBusiness Forum και πρόεδρο του Geo Routes Institute.

Ποιες είναι οι προκλήσεις του αγροδιατροφικού τομέα, θέτοντας ως εκκίνηση την Πράσινη Συμφωνία, και ποια προβλήματα δημιουργήθηκαν εξαιτίας αυτής στην Ε.Ε. και την Ελλάδα;

Αρχικά. πρέπει να αντιλαμβανόμαστε τον αγροδιατροφικό τομέα ως τον μακράν σημαντικότερο από οποιονδήποτε άλλον στον κόσμο, αφού από αυτόν εξαρτάται η ζωή μας η ίδια. Ως απόδειξη, τρεις μόλις αριθμοί: διασφαλίζει τροφή σε 9 δισ. ανθρώπους, δημιουργεί οικονομική αξία 10 τρισ. ευρώ και απασχολεί το 40% του συνολικού εργατικού δυναμικού.

Με την περίφημη Πράσινη Συμφωνία, οι Βρυξέλλες, στα τέλη του 2019, ευελπιστούσαν ότι θα μπορούσαν να καταστήσουν την Ευρώπη έως το 2050 την πρώτη κλιματικά ουδέτερη ήπειρο στον κόσμο. Και τι συνέβη; Σειρά από μέτρα που έφερναν δομικές αλλαγές στη λειτουργία κάθε παραγωγικού τομέα, όπως στην αγροτική παραγωγή, στην ενέργεια, στις μεταφορές, στη βιομηχανία, στις χρηματοδοτήσεις κ.ο.κ. Σήμερα, 5 χρόνια μετά, όλοι σχεδόν οι παραγωγικοί τομείς είναι σε κρίση, γιατί έχουν χάσει την ανταγωνιστικότητά τους, οι κοινωνίες και οι καταναλωτές υποφέρουν, ενώ βιώνουμε όλοι τα απόνερα της κλιματικής κρίσης, από τη Σκανδιναβία έως τη Μεσόγειο και από την Ιρλανδία μέχρι τη Μαύρη Θάλασσα.

Πάντως, όσοι νομοθετούν για τις ζωές μας στην Ευρώπη καλό είναι να αντιλαμβάνονται ότι είναι αδύνατον το 20% της έκτασης και του πληθυσμού της Γης να ανατρέψει όσα προκαλεί το υπόλοιπο 80% των mega παραγωγών ρύπων σε Ασία και Αμερική.

Καθώς ξεκινήσαμε με ορόσημο την Πράσινη Συμφωνία, σήμερα μπορούμε να κάνουμε μια μεσομακροπρόθεσμη πρόβλεψη για τα γεωοικονομικά του αγροδιατροφικού τομέα;

Προσωπικά, δεν είμαι ιδιαίτερα αισιόδοξος για όσα έρχονται. Οχι επειδή ο αγροτικός τομέας χρησιμοποιεί το 40% του εδάφους, προκαλεί το 30% των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου και καταναλώνει πάνω από το 70% του γλυκού (δηλαδή, του πόσιμου) νερού. Αυτά, μέσα από μια οριζόντια και υποχρεωτική χρήση των νέων τεχνολογιών (πράγμα που θα έπρεπε να είναι πρωταρχικό μέλημα της Πράσινης Συμφωνίας), μπορούν να αντιμετωπιστούν. Υπάρχουν εξαιρετικά μοντέλα και βέλτιστες πρακτικές, που εξασφαλίζουν την ισορροπία «αποτελεσματικότητα παραγωγής – ελαχιστοποίηση χρήσης πόρων».

Κατά την άποψή μου, οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι είναι: α) η ανάγκη αύξησης των τροφίμων κατά 60%, λόγω της αύξησης του πληθυσμού στα 10 δισ. στο τέλος του αιώνα, β) η ρύπανση των θαλασσών, καθώς έως το 2050 θα έχουμε 950 εκατ. τόνους πλαστικά και 900 εκατ. τόνους ψάρια, γ) η σπατάλη τροφίμων, που κοστίζει 1 τρισ. ευρώ κάθε χρόνο, ενώ το 10% των ανθρώπων στον κόσμο υποφέρει από πείνα, δ) οι συνέπειες της κλιματικής αλλαγής, που θα επιφέρουν την εξαφάνιση καλλιεργειών (η Ελλάδα και οι χώρες της Μεσογείου πρέπει να ετοιμαστούν για στρατηγικές αναδιαρθρώσεις για την επισιτιστική τους επάρκεια), και ε) τα ραδιενεργά υπόλοιπα των πολεμικών συγκρούσεων, ειδικά αυτά της Ουκρανίας, που θα περάσουν από το χωράφι στο ράφι των Ευρωπαίων -και όχι μόνο- καταναλωτών.

«Οι αγορές για τα ελληνικά προϊόντα είναι αυτές της Απω Ανατολής και της Ευρασίας»

Τα τελευταία χρόνια, πολλές χώρες αυτής της περιοχής εμφανίζουν μεγάλη αύξηση στο ΑΕΠ τους, οι πολίτες τους ταξιδεύουν, γνωρίζουν και εξοικειώνονται με ευρωπαϊκά προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας.

Θεωρείτε ότι, μετά την ενεργειακή κρίση που προκάλεσε ο πόλεμος στην Ουκρανία, αλλά και την επιλογή των ΗΠΑ να συνεχίσουν να βασίζονται σε ορυκτά καύσιμα, η Ε.Ε. θα χρειαστεί να χαλαρώσει το αυστηρό πλαίσιο της Πράσινης Συμφωνίας;

Οπως είπαμε, η Ευρώπη αποτελεί το 20% της έκτασης και του πληθυσμού της Γης. Αρα, είναι μάλλον ουτοπικό, με πρόταγμα την Πράσινη Συμφωνία και την κλιματική ουδετερότητα, η Ε.Ε. να μην αντιλαμβάνεται ότι προέχουν η κοινωνική συνοχή, η ανταγωνιστικότητα και η ανάλυση όσων πράττουν οι μεγάλοι παίκτες στην Ασία και την Αμερική. Κατά την άποψή μου, ο πόλεμος στην Ουκρανία είχε ελάχιστη συμβολή στην ενεργειακή κρίση της Ευρώπης. Βασικό ρόλο έπαιξαν η Πράσινη Συμφωνία και οι ΑΠΕ, οι οποίες μπήκαν στην ζωή μας με το σκεπτικό «whatever it takes». Δηλαδή, εγκατάσταση φωτοβολταϊκών ή/και ανεμογεννητριών (ακόμα και σε παραγωγικές-καλλιεργήσιμες γαίες), που δεν έχουν -τουλάχιστον επί του παρόντος- δυνατότητα αποθήκευσης της ενέργειας ή/και σε πολλές περιπτώσεις διάθεσης της ενέργειας στα υφιστάμενα δίκτυα.

Εδώ, αναρωτιέμαι τι θα γίνει με αυτές τις εγκαταστάσεις όταν φτάσουν στο τέλος του κύκλου της ζωής τους, αναφορικά με την απόρριψη, την καταστροφή, την ανακύκλωση κ.ά.

Σε αντίθεση με την Ευρώπη, οι ΗΠΑ, ως μεγάλη οικονομία, ασφαλώς έπρεπε να δουν κάθε διαθέσιμο ενεργειακό πόρο για να ενισχύουν το κοινωνικοοικονομικό τους αποτύπωμα. Και, ναι, αν η Ε.Ε. θέλει να θεωρείται «στρατηγικός παίκτης», οφείλει να πράξει το ίδιο.

Οι ΗΠΑ, στην εποχή Τραμπ, επιχειρούν, με εργαλείο τους δασμούς, αλλά και την πολιτική ισχύος, να ενδυναμώσουν την εσωτερική τους παραγωγή. Τι σημαίνει αυτό για τις εξαγωγές αγροτικών προϊόντων και ποιες νέες αγορές θα μπορούσαν να απορροφήσουν τα ευρωπαϊκά και τα ελληνικά προϊόντα;

Οι ΗΠΑ γνωρίζουν ότι οι αγορές είναι διασυνδεδεμένες και ότι, ως υπερκαταναλωτική αγορά, μπορούν με την ισχύ των δασμών να δημιουργούν το πλαίσιο συνεργασίας για όσους επιθυμούν να συναλλάσσονται μαζί τους. Εύλογα, έτσι εξισορροπούν το εμπορικό τους ισοζύγιο – και, μεταξύ μας, πράττουν σωστά, καθώς προασπίζονται τα συμφέροντα της χώρας τους στην εποχή των παγκοσμιοποιημένων αγορών.

Αναφορικά με τις νέες αγορές που θα μπορούσαν να απορροφήσουν τα ευρωπαϊκά και, κατ’ επέκταση, τα ελληνικά προϊόντα, αυτές δεν είναι άλλες από τις αναδυόμενες αγορές, ειδικά της Απω Ανατολής και της Ευρασίας. Τα τελευταία χρόνια, πολλές χώρες αυτής της περιοχής εμφανίζουν μεγάλη αύξηση στο ΑΕΠ τους, οι πολίτες τους ταξιδεύουν, γνωρίζουν και εξοικειώνονται με ευρωπαϊκά προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας. Χωρίς αμφιβολία, όλοι αυτοί, με την κατάλληλη προσέγγιση, μπορούν να είναι δυνάμει νέοι αγοραστές των προϊόντων μας.

Οταν τελικά η συμφωνία Mercosur επικυρωθεί, η Ε.Ε. θα αποκτήσει μια εναλλακτική πηγή τροφίμων, όπως για παράδειγμα το κρέας βοοειδών, το οποίο δεν είναι πλέον επαρκές για να καλύψει τη ζήτηση. Υπάρχουν ευρωπαϊκά προϊόντα που θα μπορούσαν να ισορροπήσουν το εμπορικό ισοζύγιο ή απλά η Ε.Ε. θα έχει μια ακόμα εξάρτηση;

Η συμφωνία Ε.Ε. – Mercosur ήδη προκαλεί αντιδράσεις στην Ευρώπη και διχασμό για το ποιος τελικά θα ωφεληθεί ή θα ζημιωθεί από αυτήν. Οι Ευρωπαίοι αγρότες πιστεύουν ότι θα ζημιωθούν λόγω του αυξημένου όγκου εισαγωγών με χαμηλό κόστος, ενώ η βιομηχανία ότι θα ωφεληθεί, λόγω της προοπτικής για εξαγωγές σε μια αγορά 400 και πλέον εκατομμυρίων ανθρώπων (όμως, κατά βάση, χαμηλού εισοδήματος). Οπως και να έχει, για τον αγροδιατροφικό τομέα η συμφωνία αυτή μπορεί να αποβεί επωφελής, εάν και εφόσον η Ε.Ε. επιβάλει στη Mercosur τους ίδιους ακριβώς όρους, ελέγχους και κανόνες όπως αυτοί που ισχύουν για τους Ευρωπαίους παραγωγούς. Με τους ίδιους όρους, θα φανεί αν η ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης βασίζεται σε στέρεες βάσεις ή είναι προϊόν προστατευτισμών και επιδοτήσεων.

Η συμφωνία με την Ινδία ακούγεται πολλά υποσχόμενη. Πότε θεωρείτε ότι θα αρχίσουμε να βλέπουμε τα οφέλη της και ποια από αυτά θα επηρεάσουν περισσότερο τη χώρα μας;

Η Ινδία, καίτοι αποτελεί την 3η μεγαλύτερη αγορά στον κόσμο, πίσω από την Αμερική και την Κίνα, κατά την άποψή μου θα χρειαστεί καιρό για ουσιαστικά αποτελέσματα για την Ευρώπη και, πολύ περισσότερο, για την Ελλάδα. Στην παρούσα φάση, η Ινδία προσπαθεί να ισορροπήσει γεωπολιτικά και γεωοικονομικά μεταξύ BRICS, Ε.Ε. και Αμερικής, κάτι που θα γίνει δύσπεπτο τόσο για την ίδια όσο και για τους συνδαιτυμόνες της. Με τη γεωγραφική της θέση, την πληθυσμιακή ανομοιομορφία των 1,5 δισ. ανθρώπων και το χαμηλό κατά κεφαλήν ονομαστικό εισόδημα των 3.000 δολαρίων, εκτός συγκεκριμένων -στρατηγικής φύσεως- συμφωνιών, τα οφέλη που πρέπει να προσδοκούμε στην καθημερινότητα και την πραγματική οικονομία, μεταξύ Ελλάδας και Ινδίας, θα είναι ελάχιστα.

*Επικεφαλής του AgriBusiness Forum και πρόεδρος του Geo Routes Institute

Σχετικά άρθρα:

Ξάνθη: Χειροπέδες σε αλλοδαπό που φυλάκιζε κουτάβια στο πορτ μπαγκάζ Κάλπες στα Κατεχόμενα: Μάχη Τατάρ-Ερχιουρμάν υπό τη «σκιά» της Άγκυρας Η αποβιομηχανοποίηση της Γερμανίας ξυπνά μαύρες μνήμες… Αγρότες που επλήγησαν από πυρκαγιές το 2024 θα αποζημιωθούν από κρατική αρωγή (Έγγραφο) • Έλληνας Αγρότης