Συμφωνία Mercosur: Στρατηγική επιλογή με αγροτικό κόστος – Δε συνοδεύεται από κανένα ειδικό χρηματοδοτικό πλαίσιο

Η συμφωνία ελεύθερου εμπορίου μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των χωρών της Mercosur προβάλλεται ως μια αναγκαία στρατηγική επιλογή. Ένα άνοιγμα αγορών με γεωπολιτικό βάθος, οικονομική προοπτική και ισχυρό συμβολισμό, σε έναν κόσμο αυξανόμενων εμπορικών εντάσεων. Όμως, όσο το πολιτικό αφήγημα εστιάζει στις «ευκαιρίες», τόσο παραμένει ανοιχτό το βασικό ερώτημα: πώς κατανέμεται το κόστος αυτής της επιλογής και ποιοι καλούνται, τελικά, να το σηκώσουν.

Για χώρες με έντονο αγροτικό αποτύπωμα, όπως η Ελλάδα, η Mercosur δεν είναι μια ουδέτερη εμπορική συμφωνία. Αγγίζει τον πυρήνα της αγροτικής πολιτικής, της βιωσιμότητας της παραγωγής και της αντοχής των συνεταιριστικών δομών. Και γι’ αυτό δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μια τεχνική ρύθμιση, αποσυνδεδεμένη από τις πραγματικές συνθήκες στην ύπαιθρο.

Τι προβλέπει η συμφωνία και τι δεν λέγεται συχνά

Σε τεχνικό επίπεδο, η συμφωνία προβλέπει τη σταδιακή κατάργηση δασμών για το 90% περίπου των εμπορικών ροών μεταξύ ΕΕ και Mercosur. Για την ευρωπαϊκή πλευρά, τα οφέλη είναι συγκεκριμένα και σαφώς προσδιορισμένα. Διευκολύνεται η πρόσβαση βιομηχανικών προϊόντων, εξοπλισμού, φαρμακευτικών προϊόντων και οχημάτων σε μια μεγάλη αγορά της Λατινικής Αμερικής.

Από την άλλη πλευρά, οι χώρες της Mercosur αποκτούν προνομιακή πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά για κρίσιμα αγροτικά προϊόντα, μέσω ποσοστώσεων με χαμηλούς ή μηδενικούς δασμούς. Βοδινό κρέας, πουλερικά, ζάχαρη και αιθανόλη είναι τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα. Παρότι οι ποσοστώσεις αυτές περιγράφονται ως «ελεγχόμενες», αφορούν αγορές με υψηλή ευαισθησία και περιορισμένα περιθώρια απορρόφησης πιέσεων.

Εδώ ακριβώς εστιάζεται η ουσία της αγροτικής κριτικής. Το ζήτημα δεν είναι μόνο ο συνολικός όγκος των εισαγωγών, αλλά το πού προστίθενται αυτές οι ποσότητες. Σε τομείς με μικρές εκμεταλλεύσεις, χαμηλή διαπραγματευτική ισχύ και ήδη πιεσμένο εισόδημα, ακόμη και «περιορισμένες» εισροές μπορούν να λειτουργήσουν ως καταλύτης αποσταθεροποίησης.

Η συμφωνία περιλαμβάνει κεφάλαιο για την προστασία των ευρωπαϊκών προϊόντων ΠΟΠ και ΠΓΕ, στοιχείο που ορθώς αναδεικνύεται ως θετικό. Παράλληλα, μετά από έντονες αντιδράσεις, προστέθηκε συμπληρωματικό κείμενο για το περιβάλλον, με αναφορές στη Συμφωνία του Παρισιού και στη μείωση της αποψίλωσης.

Ωστόσο, τα στοιχεία αυτά παραμένουν αποσπασματικά. Δεν συνοδεύονται από δεσμευτικούς μηχανισμούς εφαρμογής, ούτε από σαφείς κυρώσεις σε περίπτωση μη συμμόρφωσης. Στην πράξη, λειτουργούν περισσότερο ως πολιτικό αντιστάθμισμα στη δημόσια κριτική, παρά ως εγγύηση ισότιμων όρων ανταγωνισμού.

Η ελληνική στάση και το κενό εφαρμογής

Η Ελλάδα, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, δεν έχει επιλέξει τη μετωπική σύγκρουση με τη συμφωνία Mercosur. Στηρίζει τη γενική κατεύθυνση της κοινής εμπορικής πολιτικής και αναγνωρίζει τη γεωπολιτική σημασία της ενίσχυσης των σχέσεων με τη Λατινική Αμερική. Παράλληλα, επισημαίνει τη σημασία της προστασίας των ΠΟΠ και ΠΓΕ και την ανάγκη προσοχής στους ευαίσθητους αγροτικούς τομείς.

Η στάση αυτή είναι θεσμικά συνεπής. Όμως, ακριβώς επειδή παραμένει προσεκτική και χαμηλής έντασης, δεν απαντά στο βασικό ερώτημα της εφαρμογής. Οι κίνδυνοι αναγνωρίζονται, αλλά δεν συνοδεύονται από σαφείς όρους, προϋποθέσεις ή μηχανισμούς άμεσης παρέμβασης. Το αποτέλεσμα είναι μια ισορροπία που στηρίζεται περισσότερο σε προσδοκίες παρά σε εργαλεία.

Τι σημαίνει η Mercosur στην πράξη για την ελληνική γεωργία

Για τους Έλληνες αγρότες και τους συνεταιρισμούς τους, η Mercosur δεν έρχεται σε ουδέτερο χρόνο. Προστίθεται σε μια πραγματικότητα που ήδη χαρακτηρίζεται από υψηλό κόστος παραγωγής, μικρό μέγεθος εκμεταλλεύσεων, έντονη γεωγραφική διασπορά και αυξανόμενη έκθεση στην κλιματική κρίση.

Την ίδια στιγμή, οι παραγωγοί καλούνται να ανταποκριθούν σε αυστηρότερους περιβαλλοντικούς και διοικητικούς κανόνες, με περιορισμένη οικονομική αντιστάθμιση. Σε αυτό το πλαίσιο, η είσοδος προϊόντων που παράγονται με χαμηλότερο κόστος και διαφορετικά πρότυπα δεν δημιουργεί απλώς ανταγωνισμό. Δημιουργεί μια δομική ανισορροπία.

Ακόμη και αν οι εισαγόμενες ποσότητες είναι περιορισμένες, η πίεση στις τιμές είναι άμεση και μετρήσιμη. Και για μια γεωργία με ήδη στενά περιθώρια αντοχής, αυτή η πίεση δεν απορροφάται, αλλά μετακυλίεται απευθείας στο εισόδημα.

Οι συνεταιρισμοί βρίσκονται στο επίκεντρο αυτής της αντίφασης. Καλούνται να επενδύσουν στη βιωσιμότητα και στην ποιότητα, ενώ ταυτόχρονα εκτίθενται σε μια αγορά που ανοίγει χωρίς ισότιμους κανόνες και χωρίς αποτελεσματικές δικλείδες προστασίας.

Κόστος χωρίς χρηματοδότηση

Ένα από τα πιο προβληματικά και λιγότερο συζητημένα στοιχεία της συμφωνίας Mercosur είναι ότι δεν συνοδεύεται από κανένα ειδικό χρηματοδοτικό πλαίσιο. Η απώλεια τελωνειακών εσόδων επηρεάζει τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, ενώ οι πιέσεις στον αγροτικό τομέα μεταφέρονται έμμεσα στην Κοινή Αγροτική Πολιτική.

Με απλά λόγια, η αγορά ανοίγει, αλλά το κόστος προσαρμογής μεταφέρεται αλλού. Και αυτό συμβαίνει σε μια περίοδο όπου η ΚΑΠ βρίσκεται ήδη υπό έντονη πίεση, ενόψει της συζήτησης για το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο. Για χώρες όπως η Ελλάδα, αυτό σημαίνει μεγαλύτερη έκθεση στον ανταγωνισμό, με ταυτόχρονα λιγότερη βεβαιότητα για τα εργαλεία στήριξης.

Ένα συμπέρασμα χωρίς ωραιοποιήσεις

Η συμφωνία ΕΕ–Mercosur δεν μπορεί να αξιολογηθεί μόνο με όρους στρατηγικής ή γεωπολιτικής. Είναι μια συμφωνία που αναδιανέμει οφέλη και βάρη. Και στη σημερινή της μορφή, τα βάρη αυτά τείνουν να συγκεντρώνονται στον αγροτικό τομέα.

Η Ελλάδα δεν χρειάζεται να επιλέξει τη θεσμική απομόνωση. Χρειάζεται, όμως, να διεκδικήσει κάτι πιο συγκεκριμένο από γενικές διαβεβαιώσεις. Λειτουργικούς μηχανισμούς προστασίας, πραγματική εφαρμογή ισοδύναμων προτύπων και σαφή σύνδεση των εμπορικών επιλογών με επαρκή χρηματοδότηση της αγροτικής πολιτικής.

Για τους Έλληνες αγρότες και συνεταιρισμούς, το διακύβευμα είναι απλό. Μια ευρωπαϊκή στρατηγική που βασίζεται στη συνεχή προσαρμογή της γεωργίας, χωρίς τα αντίστοιχα εργαλεία αντοχής, δεν είναι στρατηγική. Είναι μετακύλιση κόστους. Και αυτό είναι το σημείο που δεν μπορεί πλέον να αγνοηθεί.

Σχετικά άρθρα:

«Η Μαρινέλλα δεν έχει καμία επαφή με το περιβάλλον», αποκάλυψε ο Γιάννης Ξανθούλης Μητσοτάκης για τα 100 χρόνια ΕΥΔΑΠ: Το 51% της εταιρείας ανήκει στο ελληνικό Δημόσιο και αυτό δεν πρόκειται να αλλάξει Συνεδρίασε η Επιστημονική Επιτροπή για την αντιμετώπιση της ευλογιάς Διεθνής συνεργασία για την ελαιοκαλλιέργεια