Οι προκλήσεις του σήμερα και η στρατηγική για το αύριο του ελαιοκομικού τομέα – Ολοκληρωμένη Αξιοποίηση
του Ιωάννη Ζαμπετάκη, Αναπληρωτή Καθηγητή Χημείας Τροφίμων στο Πανεπιστήμιο του Λίμερικ (University of Limerick) της Ιρλανδίας
Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, σήμερα έχουμε 17 στόχους σχετικά με την βιωσιμότητα, την ανάπτυξη και τις ανθρώπινες ανάγκες.
Οι πιο σχετικοί με την βιομηχανία τροφίμων στόχοι είναι οι εξής:
- Zero Hunger (Μηδέν πείνα),
- Good health and well being (Υγεία και Ευζωία),
- Climateaction (δράσεις για το κλίμα),
- Lifebelowwater (ζωή σε λίμνες, ποτάμια και θάλασσα) και
- Lifeonland (ζωή σε χερσαία εδάφη).
Όταν μιλάμε, λοιπόν, για βιώσιμη ανάπτυξη στον τομέα της ελαιοκομίας, θα πρέπει να έχουμε υπόψη μας τους παραπάνω στόχους και να σχεδιάζουμε δράσεις που να είναι υπό την ομπρέλα αυτών των στόχων.
Ας δούμε το διάγραμμα ροής σε ένα ελαιουργείο: μπαίνουν ελιές και βγαίνει ελαιόλαδο.
Σωστά; Όχι!
Εκτός από τις ελιές, χρειαζόμαστε ενέργεια και βοηθητικές ύλες (νερό, υλικά συσκευασίας, ετικέτες).
Και στην έξοδο, δεν έχουμε μόνο ελαιόλαδο αλλά και κατσίγαρο (λιόζουμα), που είναι ένας πλούτος αλλά τον πετάμε στα «σκουπίδια» …
Είναι βιώσιμη αυτή η προσέγγιση; Συνάδει με τους στόχους 3,13, 14 και 15; Η απάντηση φυσικά είναι όχι.
Ιχνηλασιμότητα και επώνυμο προϊόν
Σύμφωνα με τις επιταγές του HACCP και του ISO22000, η κάθε μονάδα είναι νομικά υποχρεωμένη να ελέγχει τους κινδύνους και να εφαρμόζει σύστημα ιχνηλασιμότητας, να ξέρει δηλαδή μια παρτίδα ελαιολάδου σε ποια μπουκάλια/περιέκτες έχει καταλήξει. Η ιχνηλασιμότητα είναι ανέκδοτο όταν πάμε τις ελιές μας στο ελαιουργείο και παίρνουμε το λάδι της χρονιάς σε πλαστικούς περιέκτες ή περιέκτες από λευκοσίδηρο. Τα δεκαεξάκιλα δεν έχουν Lot number, δεν ξέρουμε αν έχουν εντομοκτόνα πάνω από τα επιτρεπτά όρια κλπ. Για ποια ποιότητα μιλάμε;
Αναφέραμε πιο πάνω ότι ένα σημαντικό παραπροϊόν είναι ο κατσίγαρος που ακόμα και σήμερα αποτελεί μέγα πρόβλημα (και πονοκέφαλο!) για τους ελαιοτριβείς. Και όμως, ο κατσίγαρος επειδή έχει υψηλά επίπεδα μικροσυστατικών (αντι-οξειδωτικά και λιποειδή, κοινώς λίπη) είναι μια εξαιρετική πρώτη ύλη για άλλες βιομηχανίες τροφίμων.
Πριν από 17 χρόνια, στο ΕΚΠΑ, υπό την καθοδήγηση του ομότιμου Καθηγητή Βιοχημείας και Χημείας Τροφίμων, Κωνσταντίνου Δημόπουλου, ξεκινήσαμε να μελετούμε τα λιποειδή του κατσίγαρου και σε συνεργασία με τον (τότε) Νηρέα, προσθέσαμε τον κατσίγαρο στην ιχθυοτροφή και είδαμε ότι τα δραστικά (κατά της φλεγμονής και των καρδιαγγειακών νοσημάτων) λιποειδή «πέρασαν» στην ιχθυοτροφή και από εκεί στα ψάρια. Κάναμε το ίδιο και με την τροφή κοτόπουλων με την ίδια επιτυχία.
Συνεπώς, ο κατσίγαρος δεν είναι απλά ένα παραπροϊόν αλλά πολύτιμη πρώτη ύλη για λειτουργικές ιχθυοτροφές και ζωοτροφές και μετέπειτα για λειτουργικά τρόφιμα.
Αν δούμε τις πρακτικές του σήμερα και προσπαθήσουμε να σκιαγραφήσουμε μια στρατηγική για το αύριο της ελαιουργίας, θα πρέπει να επικεντρωθούμε στα εξής σημεία:
- Τυποποίηση και επιθετικό πλάνο εξαγωγών
Σήμερα, στην Λέσβο, υπάρχουν τόσα ελαιόδεντρα όσος είναι ο πληθυσμός της Ελλάδας (10 εκατομμύρια). Θα περίμενε κανείς να είναι το νησί γεμάτο με μονάδες τυποποίησης… Και όμως όχι. Είναι τραγικό σε ένα νησί με τόσο μεγάλη παραγωγή ελαιολάδου (και μάλιστα στην πλεινότητά του βιολογικό!) να υπάρχουν ελάχιστες μονάδες τυποποίησης. Και μάλιστα, οι Μυτιληνιοί κάνουν και το εξής τραγικό: έρχονται στο νησί, μεγάλες Ιταλικές εταιρείες ελαιολάδου που αγοράζουν χύμα (!) το λάδι σε εξευτελιστικές τιμές, το πάνε στην Ιταλία και το τυποποιούν ως … Ιταλικό. Κάτι σαν τις Ελληνοποιήσεις των αμνοεριφίων; Αλλά από την ανάποδη!
Χωρίς τυποποίηση δεν μπορεί να υπάρξει μέλλον. Στο ΕΚΠΑ, έχουμε δημιουργήσει πρόγραμμα διαδικτυακής εκπαίδευσης που στοχεύει σε αυτή την Αχίλλειο φτέρνα, με τίτλο «Εξαγωγές και Marketing τροφίμων».
Αν δούμε τα στοιχεία διείσδυσης του Ελληνικού ελαιολάδου στο εξωτερικό, τότε γίνεται σαφές ότι μπορούμε να κάνουμε πολλά σε αυτόν τον τομέα.
- Αξιοποίηση παραπροϊόντων
Αναφέραμε πιο πάνω πώς μπορεί να αξιοποιηθεί ο κατσίγαρος. Δίπλα, λοιπόν, σε κάθε ελαιοτριβείο, θα πρέπει να υπάρχει και μια μονάδα επεξεργασίας του κατσίγαρου (ξήρανση και τυποποίηση). Ο τυποποιημένος πλέον κατσίγαρος μπορεί να πωληθεί σε πλήθος εταιρειών τροφίμων, από μονάδες παραγωγής μπισκότων και άρτου μέχρι μονάδες παραγωγής ιχθυοτροφών και ζωοτροφών. Επίσης, ο αποξηραμένος κατσίγαρος μπορεί να εξαχθεί σε όλον τον κόσμο και ειδικά σε χώρες που δεν έχουν δική τους παραγωγή ελαιολάδου. Πριν από 3 μήνες, πήγα στην Νέα Γη (Newfoundland) για μια ερευνητική συνεργασία και συνομίλησα με τους γηγενείς (Indigenous people) σχετικά με την αξιοποίηση των δικών τους τροφικών θησαυρών. Τι θέλω να πω: όλοι προσπαθούν να δώσουν προστιθέμενη αξία στα προϊόντα της γης και της θάλασσάς τους. Εμείς;
Κλείνω με αυτό το παράδειγμα. Εδώ στο κέλτικο νησί, συνεργάζομαι με ένα οργανισμό αξιοποίησης των Ιρλανδικών ψαριών. Ο στόχος; Να αξιοποιήσουμε κάθε μέρος του ψαριού. Οι Ισλανδοί το κάνουν αυτό με 100% απόδοση. Το αποτέλεσμα είναι εκπληκτικό! Κάθε ψάρι μπορεί να τους φέρει εισόδημα μέχρι και €5.000! Και εμείς; Πουλάμε το λάδι σε τενεκέδες ή χύμα…
Πότε θα πάψουμε να είμαστε τόσο «χύμα»;
Υ.Γ. στο επόμενο άρθρο, θα ασχοληθούμε με τα δραστικά μικροσυστατικά του κατσίγαρου.
Οι απόψεις που εκφράζονται στα σχόλια των άρθρων δεν απηχούν κατ’ ανάγκη τις απόψεις της ιστοσελίδας μας, το οποίο ως εκ τούτου δεν φέρει καμία ευθύνη. Για τα άρθρα που αναδημοσιεύονται εδώ με πηγή, ουδεμία ευθύνη εκ του νόμου φέρουμε καθώς απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των συντακτών τους και δεν δεσμεύουν καθ’ οιονδήποτε τρόπο την ιστοσελίδα.
Σχετικά άρθρα:
Ξεκίνησε το έργο προστασίας συστημάτων τροφίμων της Ευρώπης DEFENSEFOOD
Έγκαιρη αξιολόγηση ζημιών μετά τις πλημμύρες ζητά από ΕΛΓΑ η περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας
Πρεμιέρα για τον Κυριάκο Πιερρακάκη στο τιμόνι του Eurogroup
Η AGROMA μετατρέπει την προηγμένη ρομποτική σε εφαρμόσιμες λύσεις για τον σύγχρονο αγρότη